E-commerce, Poradniki, Prawo gospodarcze, RODO, Spółki, Tajemnica przedsiębiorstwa

Jak założyć sklep internetowy?

Jak rozpocząć działanie w branży e-commerce?

Co trzeba wiedzieć i jakie dokumenty przygotować?

Jest tego sporo, dlatego zacznijmy od podstawowej i ogólnej wiedzy dotyczącej konkretnych zagadnień prawnych. Oto najważniejsze problemy prawne związane z założeniem i prowadzeniem sklepu internetowego.

  1. Forma prawna działalności

Jak każdy biznes, tak samo sklep internetowy musi przybrać konkretną formę prawną działalności. Tutaj mamy całkowitą dowolność (może z wyjątkiem spółki partnerskiej). Możemy zatem przemyśleć zarówno jednoosobową działalność gospodarczą, jak i spółkę np. spółkę jawną, komandytową lub komandytowo – akcyjną. Jeśli chcemy mieć jednocześnie jednoosobową działalność, ale współpracować razem z pozyskanym wspólnikiem, można pomyśleć o zawarciu umowy spółki cywilnej. Jeśli mamy przygotowane duże zaplecze finansowe i klienckie, być może warto zastanowić się nad założeniem spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub nawet spółki akcyjnej?

Jeśli Twoje aspiracje sprowadzają się do rozpoczęcia biznesu i stawiasz na rozruch, lepiej skupić się na prostszych formach prowadzenia działalności. Jeżeli jesteś sam, po prostu zarejestruj jednoosobową działalność w CEIDG. Jeśli masz wspólnika lub wspólników, załóżcie swoje działalności i podpiszcie umowę spółki cywilnej. Jednak jeśli jest was kilkoro, ale chcecie mieć lepszą pewność obrotu i ochrony prawnej, pomyślcie o spółce jawnej albo komandytowej.

  1. Marka

Obsługa prawna e-commerceWybór nazwy Twojego sklepu internetowego i opracowanie jego marki to nie tylko „chwila olśnienia”. Tę chwilę należy następnie zweryfikować z rzeczywistością, a w szczególności z nazwami i markami innych przedsiębiorców. Niektórzy z nich mogą bowiem już funkcjonować pod taką samą lub podobną nazwą. Dlatego warto najpierw wejść na stronę Urzędu Patentowego (uprp.gov.pl) i sprawdzić czy przypadkiem ktoś wcześniej nie zarejestrował jakiejś nazwy lub znaku graficznego jako znaku towarowego. Jeśli natrafisz na taki sam lub podobny znak, lepiej wybierz inną nazwę. Jeśli jednak nie ma zarejestrowanego takiego samego lub podobnego znaku, jak ten, który wpadł Ci do głowy, nadal nie zaprzestawaj „badań”. Twoja nazwa lub marka sklepu internetowego nie mogą wprowadzać w błąd czy też podszywać się pod innego przedsiębiorcę – takie działanie mogłoby zostać poczytane za czyn nieuczciwej konkurencji, a Ciebie narazić na odpowiedzialność odszkodowawczą. Nie chodzi oczywiście o to, że chcesz się pod kogoś podszyć, ale przypadkowo nieświadomie możesz naruszyć czyjejś prawo do jego marki i popaść z nim w konflikt. Dlatego warto sprawdzić podobnych przedsiębiorców w regionie oraz w kraju. Skorzystaj choćby z wyszukiwarki internetowej albo zleć badanie poprawności Twojej marki odpowiedniemu specjaliście (radcy prawnemu, rzecznikowi patentowemu, adwokatowi).

  1. Budowanie witryny sklepu internetowego

W porządku. Załóżmy, że Twoja (lub Wasza) działalność została już założona, a Twoja marka nie narusza niczyich praw. Teraz trzeba pomyśleć o tym, co najistotniejsze czyli o „fizycznym” założeniu sklepu internetowego. Sklep nie może istnieć bez witryny internetowej. Dlatego oczywiście musisz wykupić domenę, hosting i zaprojektować samą stronę internetową. O ile kupno domeny i hostingu nie powinno nastręczać większych problemów, to projektowanie strony internetowej zwykle będzie wiązało się z zawarciem umowy z firmą, która tę stronę dla Ciebie zaprojektuje. Podobne umowy są zwykle umowami o dzieło czyli o wykonanie konkretnego rezultatu. Czasami warto zastanowić się czy nie poszukać firmy, która nie tylko zaprojektuje i wykona stronę, ale również zapewni opiekę nad stroną oraz odpowiednie aktualizacje. W końcu w trakcie prowadzenia sklepu internetowego niezbędne będzie dokonywanie zmian witryny czy też poprawianie ewentualnych błędów. Podpisanie dobrej umowy z firmą projektującą strony na pewno zaoszczędzi Ci sporo kłopotów i pieniędzy. Dopilnuj, aby w umowie nie zawarto jakichkolwiek wyłączeń czy ograniczeń dotyczących rękojmi lub gwarancji. Ustalcie dokładnie przedmiot umowy i oczekiwany rezultat, a także sposoby i terminy dokonywania poprawek w przypadku stwierdzenia wad. Nie zapomnij także o odpowiednim uregulowaniu autorskich praw majątkowych. Powinny one przejść na Ciebie – najlepiej już w momencie odebrania dzieła czyli gotowej witryny.

Umowa z firmą projektującą strony to jednak nie wszystko przy budowaniu witryny Twojego sklepu internetowego. Sama witryna musi uwzględniać szereg wymogów prawnych, którymi przyjrzyjmy się w dalszych punktach.

  1. Regulamin sklepu internetowego

Regulamin sklepu internetowego to absolutny „mus”. Wymagania stawiane przez ustawę o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz prawo konsumenckie wymagają opracowania odpowiednich procedur oraz zapewnienia konsumentom szybkiej i wyczerpującej informacji o sposobie korzystania ze sklepu, a także o przysługujących im prawach. Poprawnie sporządzony regulamin nie może być jednak oparty o prosty wzór czy też „skopiowany od konkurencji”. Jedynie dobrze przygotowany regulamin dostosowany do specyfiki Twojego sklepu internetowego spełni wymogi ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Wadliwy regulamin niestety może sporo kosztować, gdyż obowiązki informacyjne wobec konsumentów i użytkowników Twojej witryny należą do jednego z Twoich pierwszych i podstawowych obowiązków. Lista elementów, które musi zawierać regulamin sklepu internetowego jest imponująca, dlatego problematykę sporządzenia regulaminu poruszymy w innym wpisie.

  1. RODO
Kancelaria obsługa firm
www.rybarczyk-kancelaria.pl

RODO jest teraz wszędzie, a dla branży e-commerce jest wyjątkowo ważne. Jeżeli ktoś prowadzi sklep internetowy, a nie spełnia wymogów RODO, to sam naraża się tylko na poważne problemy. Pamiętaj, że administracyjne kary pieniężne za nieprzestrzeganie RODO mogą sięgać nawet wielu milionów euro, nie wspominając już o możliwych roszczeniach Twoich klientów, gdyby np. doszło do wycieku ich danych osobowych.

Poprawne wdrożenie RODO w Twoim sklepie internetowym powinno być podstawą Twojej działalności. RODO to nie tylko dokumentacja, którą przechowujesz „u siebie”, ale również odpowiednia komunikacja z Twoimi klientami, a także troska o zapewnienie im odpowiednich informacji i zabezpieczenie ich danych osobowych.

Jednocześnie nie staraj się „robić RODO” samodzielnie i po macoszemu. Dbałość o dane Twoich klientów wymaga odpowiedniego zaprojektowania funkcjonowania całości Twojego sklepu internetowego, dlatego już na samym początku musisz wiedzieć jak funkcjonować w przyjaźni z RODO i jego wymogami. Zleć specjaliście audyt RODO i opracowanie odpowiedniej dokumentacji, procedur, rejestrów. Nie zapomnij również o tym, że RODO to także ocena ryzyka przetwarzania danych osobowych oraz ocena skutków dla ochrony danych, które muszą być udokumentowane. Tylko odpowiednie procedury i reguły mogą pozwolić Ci zminimalizować ryzyko naruszeń danych osobowych, a w razie naruszenia mogą Ci pomóc w obronie przez zarzutami Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych lub roszczeniami Twoich klientów.

Niedawne potężne wycieki danych w kilku wiodących sklepach internetowych pokazują, że nie warto bagatelizować lub oszczędzać na ochronie danych osobowych. W szczególności w sieci, gdzie dane bywają wyjątkowo narażone na zagrożenia, zapewnienie bezpieczeństwa odgrywa znaczącą rolę.

  1. Prawa konsumentów

W tym momencie musisz zidentyfikować, kim będą Twoi klienci? Czy swoje usługi będziesz kierować do innych przedsiębiorców czy też do konsumentów. Kim jest jednak konsument? Zgodnie z art. 22(1) Kodeksu cywilnego, konsumentem jest osoba fizyczna (a zatem nie może być to sp. spółka prawa handlowego), która dokonuje z przedsiębiorcą (czyli z Tobą) czynności prawnej niezwiązanej bezpośrednio z jej działalnością gospodarczą lub zawodową. Innymi słowy: jest to osoba, która nie kupuje Twoich produktów lub usług w związku ze swoją działalnością gospodarczą, tylko na swój prywatny, domowy użytek.

Prawo konsumenckie jest o tyle istotne, że chroni prawa konsumentów w relacjach z przedsiębiorcami. Z prawami konsumentów musisz być dobrze zaznajomiony (lub Twój prawnik), żeby nie popełnić szkolnych błędów przy projektowaniu odpowiedniej dokumentacji na witrynę sklepu albo w bezpośrednich relacjach z klientami. Na pewno powinieneś zapoznać się z Kodeksem cywilnym i tzw. klauzulami niedozwolonymi czyli postanowieniami umów lub regulaminów, które, o ile są nieuzgodnione indywidulanie z konsumentem i naruszają jego interesy, co do zasady uznawane są za nieważne. Co musisz zatem zrobić? Na pewno audyt Twojej strony (lub dopiero projektowanej strony) pod kątem klauzul niedozwolonych powinien być pierwszą czynnością. Wszelkie postanowienia umów lub regulaminów, które zawierają klauzule niedozwolone powinny zostać natychmiast wyeliminowane i zastąpione innymi postanowieniami, na które pozwala prawo konsumenckie. Jeśli dopiero zastanawiasz się jak podejść do obsługi praw konsumentów, niestety musisz zaprzyjaźnić się z ustawą Prawo konsumentów i Kodeksem cywilnym. Klauzul niedozwolonych jest jednak na tyle dużo, że w celu zabezpieczenia prawnego Twojego biznesu, warto pomyśleć o obsłudze prawnej.

  1. Cyberbezpieczeństwo

Tematyka cyberbezpieczeństwa wiąże się z RODO, ale nie jest z nim tożsama. Zapewnienie odpowiedniej ochrony przed atakami hakerskimi czy też złośliwym oprogramowaniem wymaga przede wszystkim zadbania o odpowiednie procedury oraz ochronę techniczną. Podstawowe oprogramowanie antywirusowe to nie wszystko. Cyberbezpieczeństwo jest szerokim tematem, które w krajach zachodnich jest obecnie jedną z głównych kwestii, jeśli chodzi o zapewnienie bezpieczeństwa informacji. Jeśli dobro danych Twoich klientów oraz zapewnienie nieprzerwanego funkcjonowania sklepu internetowego leży Ci na sercu, to zdobycie wiedzy z zakresu ochrony danych i zapewnienie odporności systemów oraz ciągłości działania powinny być kolejnym z Twoich priorytetów.

  1. Tajemnica przedsiębiorstwa

Pomyśl, co by się stało, gdyby ktoś dowiedział się, w jaki sposób pozyskujesz klientów, dostawców, a także kim są Twoi klienci (w szczególności Ci stali)? Jeszcze gorzej: zatrudniasz pracownika, który zwalnia się, a potem wyjawia konkurencji całe Twoje know-how i dane klientów? Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa powinna być domeną każdego przedsiębiorcy, a więc także Twoją. Obecne brzmienie ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji daje dosyć wyśrubowane wymogi dla przedsiębiorców, którzy chcą chronić informacje poufne w swojej firmie. Zwykłe regulaminy poufności mogą nie wystarczyć, a zatem warto pomyśleć o umowach o poufności czy umowach NDA (non – disclosure agreement). Takie umowy należy zawierać nie tylko z pracownikami, ale również z kontrahentami, z którymi przystępujemy do negocjacji, a potem również w trakcie współpracy z nimi.

  1. Programy lojalnościowe i akcje promocyjne

Opracowanie programu lojalnościowego lub akcji promocyjnej również wymaga wsparcia prawnego. Wszelkiego rodzaju promocje i programy lojalnościowe można postrzegać w kategorii tzw. przyrzeczenia publicznego albo umowy. Od tego, którą koncepcje się przyjmie, zależą dalsze kroki. Nie obejdzie się bez stosownego regulaminu dostępnego na witrynie sklepu internetowego, który będzie dokładnie określał m.in. warunki promocji, czas jej trwania czy też sposób wnoszenia reklamacji. Nie zapomnij również o tym, że program lojalnościowy lub akcja promocyjna muszą spełniać wymogi RODO.

  1. Specyfika branży

Pamiętaj o tym, że dalsze wymogi prawne zależą od tego, jaki będzie charakter Twojego sklepu internetowego. Być może Twoja działalność jest w jakimś stopniu regulowana i potrzebujesz odpowiedniego zezwolenia albo licencji? A może będziesz sprzedawać produkty, które wymagają zapewnienia odpowiednich oznaczeń, warunków lub nawet rejestracji (np. produkty medyczne)? Specyfika Twojej działalności może zatem wymagać podjęcia dodatkowych kroków, które warto najpierw przedyskutować z prawnikiem.

Podsumowując: Jeśli chcesz wejść w branże e-commerce, to nie zastanawiaj się! Obecnie sprzedaż przez Internet jest bardzo atrakcyjną formą prowadzenia biznesu. Jeśli masz pomysł na siebie, to być może właśnie sklep internetowy okaże się dla Ciebie strzałem w dziesiątkę. Jednocześnie musisz wziąć pod uwagę wszelkie wymogi prawne, z którymi wiąże się rozpoczęcie takiej działalności. Część z nich jest wspólna zarówno dla Ciebie, jak i dla każdego innego przedsiębiorcy, który nie działa w e-commerce. Istnieje jednak dużo wymogów, które musisz spełnić z uwagi na specyfikę swojej branży. Ta specyfika wyraża się zarówno poprzez prowadzenie działalności w Internecie, jak też i przez charakter prowadzonej przez Ciebie sprzedaży. Lepiej zatem już na samym początku zadbać o bezpieczeństwo prawne, aniżeli potem narażać się na ryzyko, które może uderzyć bezpośrednio w Twoją firmę.

Autorem artykułu jest Daniel Rybarczyk, radca prawny, wspólnik Kancelarii Radców Prawnych Ewa Rybarczyk Daniel Rybarczyk Spółka Cywilna w Kaliszu specjalizującej się w obsłudze przedsiębiorców, w tym działających w branży e-commerce.

Logo JPG

Prawo gospodarcze, Tajemnica przedsiębiorstwa

Dane klientów jako tajemnica przedsiębiorstwa

DSC_0521
www.rybarczyk-kancelaria.pl

O tajemnicy przedsiębiorstwa na łamach tego Bloga pisaliśmy już niejednokrotnie. Definicja tajemnicy przedsiębiorstwa wprawdzie uległa nie tak dawno zmianie, ale nadal pojawiają się (i z pewnością będą się pojawiać) setki, o ile nie tysiące wątpliwości co do poszczególnych informacji i możliwości „podpięcia” tych informacji pod pojęcie tajemnicy przedsiębiorstwa.

Przypomnijmy sobie jednak definicję tajemnicy przedsiębiorstwa, którą prezentuje nam ustawodawca w art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji:

Przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dostępne dla takich osób, o ile uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności”.

I teraz pojawia się pytanie, które stawiamy w tytule tego wpisu. Co z danymi naszych klientów? Tych klientów, których tak ciężko było zdobyć, którzy są źródłem naszych dochodów i podstawą prowadzenia naszego biznesu. Czy ich dane lub nasze relacje z nimi są objęte tajemnicą przedsiębiorstwa?

W naszej ocenie jak najbardziej są argumenty przemawiające za tym, żeby bazy klientów i znajdujące się w nich dane stanowiły tajemnicę przedsiębiorstwa, pod warunkiem, że jesteśmy w stanie sprostać wymogom definicji z art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Przede wszystkim nasze bazy klientów muszą być niejawne. W dalszej kolejności musimy umieć wykazać, że mają one dla nas wartość gospodarczą (co jednak może wynikać z samej istotny utrzymywania takich baz i korzystania z nich), a ponadto musimy posiadać odpowiednie procedury i dokumentację pozwalające na udowodnienie, że podjęliśmy wszelkie działania („przy zachowaniu należytej staranności”) w celu utrzymania tych informacji w poufności. Jeżeli zatem nasze bazy klientów znajdują się w systemach, które są odpowiednio zabezpieczone pod kątem kradzieży danych, cyberataków czy po prostu dostępności osób trzecich, a ponadto posiadamy odpowiednią dokumentację (regulaminy, oświadczenia pracowników, umowy z pracownikami), której treść wskazuje na naszą aktywność w celu ochrony tajemnic, mamy pewną „podkładkę” pod to, aby dane zawarte w bazach uznać za tajemnicę przedsiębiorstwa.

cropped-logo.pngO możliwości uznania baz klientów za tajemnicę przedsiębiorstwa wielokrotnie wypowiadały się sądy. Dla przykładu Sąd Apelacyjny w Gdańsku w wyroku z dnia 12 grudnia 2013 r. (sygn. akt I ACa 558/13) wskazał: „Pojęcie <tajemnica przedsiębiorstwa> obejmuje szeroki katalog informacji o zróżnicowanym charakterze. Ochronie podlega każda informacja bez względu na jej charakter, a więc informacja handlowa (lista dostawców, klientów), techniczna, technologiczna lub organizacyjna, zatem każda informacja, która ma wartość gospodarczą”. W podobnym tonie wskazał Sąd Najwyższy z wyroku z dnia 3 grudnia 2014 r. (sygn. akt III SO 8/14): „Obecnie ochronie podlega więc w szczególności informacja technologiczna (np. sposoby produkcji, system sprawdzania jakości), informacja techniczna (np. projekty nieopatentowanych rozwiązań technicznych, modele rozwiązań technicznych), informacja handlowa (np. lista dostawców, klientów, plany wydania książki przez wydawnictwo), informacja organizacyjna (np. prognozy sprzedaży, system dystrybucji, procedury wewnętrzne, zasady organizacji i zarządzania, wynagrodzenia wypłacane pracownikom)”.

Nie ulega zatem wątpliwości, że ustawodawca określił pewne ramy i wymogi dla uznania danej informacji za tajemnicę przedsiębiorstwa. Jeżeli tylko podejmiemy odpowiednie starania celem zabezpieczenia danych naszych klientów i sprostamy wymogom definicji tajemnicy przedsiębiorstwa, możemy liczyć na to, że w ewentualnym sporze sądowym, sąd przyzna nam rację i uzna, że dane klientów stanowią w tym przypadku tajemnicę przedsiębiorstwa. Nie sposób polemizować bowiem z tym, że każdy przedsiębiorca przede wszystkim w swojej działalności opiera się na relacjach z klientami, a zatem to oni i ich dane stanowią niejednokrotnie najwyższą wartość w prowadzonej działalności gospodarczej.

Prawo gospodarcze, Tajemnica przedsiębiorstwa

Tajemnica przedsiębiorstwa czy ochrona informacji poufnych?

Zawierając tzw. umowę o zachowanie poufności bardzo często mamy kłopot ze zredagowaniem pojęć i definicji. Wiele podobnych umów jest tworzonych niejako w oderwaniu od przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji oraz uregulowań tej ustawy dotyczących tajemnicy przedsiębiorstwa. Nie jest to błąd przekreślający samą ochronę poufności, jednak jeśli chcemy chronić nasze „informacje poufne” musimy mieć świadomość, gdzie znajduje się źródło ochrony tych informacji.

Otóż tym źródłem jest ustawa o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji. Przepisy art. 11 tej ustawy wprowadzają ochronę tajemnicy przedsiębiorstwa. Informacje objęte tą tajemnicą są zatem chronione już z mocy samego prawa (o ile dołożymy należytej staranności przy zapewnieniu ich poufności). Nawet jeśli w umowie o zachowaniu poufności nie odwołamy się do przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji czy też w treści samej umowy nie padnie magiczne pojęcie „tajemnicy przedsiębiorstwa”, to wcale nie oznacza, że nasza umowa nadaje się do kosza. W przypadku sporu to Sąd oceni czy należycie chronimy naszą tajemnicę i czy zasługujemy na ochronę w oparciu o przepisy ustawy.

Logo JPG

Pamiętajmy również, że istnieje zasada swobody umów. Można umówić się o wszystko, o ile nie jest to sprzeczne z prawem, zasadami współżycia społecznego i naturze samego stosunku umownego. Jeśli zatem nasza umowa o zachowaniu poufności określa wyraźnie prawa i obowiązki stron, to jak najbardziej wiąże, nawet w oderwaniu od przepisów ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, choć każdy przypadek należy rozpatrywać indywidualnie.

Jak się zatem najlepiej zabezpieczyć? Nasza umowa powinna jak najszerzej chronić informacje niejawne, ale nie stronić od odniesienia się do przepisów ustawowych. W końcu sama definicja tajemnicy przedsiębiorstwa, którą analizowaliśmy w poprzednich artykułach, wymaga dołożenia należytej staranności przy podejmowaniu ochrony poufności. Jeśli zatem połączymy naszą świadomość rozwiązań ustawowych z zapewnieniem tej ochrony w postaci dobrze skonstruowanej umowy, z pewnością nasz poziom bezpieczeństwa wzrośnie. W treści samej umowy zatem nie unikajmy odniesień do tajemnicy przedsiębiorstwa i jej definicji. Nic nie stoi jednak na przeszkodzie, abyśmy (w ramach swobody umów) dodali coś od siebie. Najważniejsze jest dokładne określenie zakresu poufności tj. jakie informacje uznajemy za poufne. Oczywiście nie mamy tutaj pełnej dowolności, gdyż nie możemy np. uznać za poufne danych, które są publicznie dostępne. Opracowanie, choćby przykładowej, listy takich informacji na pewno pozwoli sprecyzować zakres poufności i pozwoli uniknąć wątpliwości interpretacyjnych.

Podsumowując: pojęcie „informacji poufnych” nie jest pojęciem ustawowym. Pojęciem ustawowym jest natomiast „tajemnica przedsiębiorstwa”. Oba pojęcia nie zawsze muszą być ze sobą całkowicie tożsame, ale niejednokrotnie ich zakres przedmiotowy się pokrywa. W sporządzaniu umów o zachowaniu poufności pamiętajmy jednak o przepisach ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji, gdyż mogą one nam pomóc w dobrym zredagowaniu umów i zabezpieczeniu swoich informacji niejawnych.

cropped-logo_-blog-1.jpg

Poradniki, Prawo gospodarcze, Tajemnica przedsiębiorstwa

Jak ochronić tajemnicę przedsiębiorstwa przed nieuczciwymi pracownikami?

W jednym z ostatnich wpisów poruszyliśmy bardzo ogólnie temat tajemnicy przedsiębiorstwa. Ta tematyka jest niezwykle obszerna, mimo że przepisy ją regulujące wydają się dosyć lakoniczne (choć ostatnia nowelizacja ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji nieco skomplikowała dotychczasowe regulacje i wprowadziła konieczność nowego podejścia do tajemnicy przedsiębiorstwa).

W tym wpisie nie chcemy jednak skupiać się na analizie poszczególnych elementów definicji tajemnicy przedsiębiorstwa, czasie trwania nakazu poufności czy też różnych poglądach doktryny i orzecznictwa. Skupmy się na praktyce.

Każdy przedsiębiorca, który zatrudnia pracowników musi wiedzieć, że zawsze istnieje ryzyko wycieku danych objętych tajemnicą przedsiębiorstwa. Taki wyciek może być zarówno efektem działań lub zaniechań obecnych pracowników, jak też i nieuczciwych zachowań byłych pracowników. Najczęściej do naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa dochodzi przez osoby, z którymi zakończyliśmy już współpracę. Bardzo często byli pracownicy zakładają swoją własną działalność gospodarczą o podobnych profilu do byłego pracodawcy albo zatrudniają się u pracodawcy – konkurenta. Zatrudnienie u konkurenta nie jest niedopuszczalne (chyba, że byłego pracownika wiąże umowa o zakazie konkurencji po ustaniu stosunku pracy) a bardzo często wynika po prostu z tego, że nasi pracownicy posiadają wiedzę i doświadczenie w danej branży i chcą kontynuować swoją karierę w takim samym segmencie gospodarczym. Nie oznacza to jednak, że w swoich zachowaniach mogą sobie pozwolić na całkowitą dowolność. Nie bez powodu z roku na rok w naszym kraju wzrasta świadomość przedsiębiorców i pracowników odnośnie tego, czym jest tajemnica przedsiębiorstwa i jak dużą wagę należy przywiązywać do jej ochrony. Mimo to, wielu byłych pracowników, mając świadomość, że w trakcie trwania zatrudnienia u byłych pracodawców mieli dostęp do informacji objętych tajemnicą przedsiębiorstwa, ujawnia lub wykorzystuje tę tajemnicę, myśląc, że nikt nie będzie w stanie udowodnić im winy. Takie myślenie może być jednak zgubne.

Oczywiście, procesy o naruszenie tajemnicy przedsiębiorstwa przeciwko byłym pracownikom bardzo często są trudne dowodowo dla każdej ze stron, w szczególności dla byłego pracodawcy – powoda. Nie zmienia to jednak faktu, że w postępowaniu cywilnym nie ma zamkniętego katalogu dowodów, a dowodem jest każdy fakt mający istotne znaczenie dla sprawy. Dlatego jeśli chcemy być przygotowani na ewentualny proces przeciwko byłemu nieuczciwemu pracownikowi, musimy przede wszystkim postawić na profilaktykę. Profilaktyka w tym przypadku oznacza wprowadzenie stosownych i starannych procedur, które umożliwią zarówno ochronę naszej tajemnicy na bieżąco, jak też pozwolą nam zgromadzić materiał dowodowy na wypadek ewentualnego sporu sądowego.

Podstawą jest na pewno określenie, co tak naprawdę stanowi tajemnicę przedsiębiorstwa w naszym przypadku. Przypomnijmy sobie definicję tajemnicy przedsiębiorstwa z art. 11 ust. 2 ustawy o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji:

Przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dostępne dla takich osób, o ile uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności”.

Ustawa nie zawiera katalogu informacji, które stanowią tajemnicę przedsiębiorstwa. Nie byłoby to zresztą technicznie możliwe. Każda branża, a nawet każde przedsiębiorstwo ma swoją specyfikę działalności – w jednym przedsiębiorstwie jakaś informacja będzie stanowiła tajemnicę, a w drugim już nie. Ponadto szybki rozwój techniki i innowacje gospodarcze oraz marketingowe sprawiają, że jakakolwiek ustalona z góry lista danych objętych tajemnicą przedsiębiorstwa ulegałaby ciągłej dezaktualizacji.

Dla przykładu, posiłkując się dorobkiem orzecznictwa, można wymienić kilka przykładów informacji, które mogą stanowić tajemnicę przedsiębiorstwa: treści umów handlowych, know – how, listy (bazy) klientów, dane klientów, dane dostawców, metody marketingowe, metody pozyskiwania klientów, prawa autorskie, przebieg negocjacji biznesowych, stan finansów przedsiębiorstwa, plany rozwoju przedsiębiorstwa, stosowane ceny transakcyjne czy też stosowane rabaty.

Należy jednak pamiętać, że aby jakakolwiek informacja mogła zostać uznana za tajemnicę przedsiębiorstwa, musi mieć ona charakter niejawny, tj. nie może być dostępna dla szerokiego grona odbiorców, w tym dla osób zwykle zajmujących się tym rodzajem informacji. Jeśli zatem mamy ustalone jakieś plany rozwoju naszego przedsiębiorstwa, ale chwalimy się nimi na stronie internetowej firmy, wtedy takie plany nie mogą być objęte tajemnicą przedsiębiorstwa. Z drugiej strony – jeżeli posiadamy listę klientów zgromadzoną w systemach informatycznych zabezpieczonych hasłem, która jest naszym tworem i zawiera uszeregowane dane, które pozwalają nam utrzymywać stałe kontakty z klientami i ich obsługiwać, wtedy może być ona uznana za tajemnicę przedsiębiorstwa, o ile dbamy o niejawność tej listy. Niejawność danych jest zatem kluczowym aspektem przy ocenie czy mamy do czynienia z tajemnicą przedsiębiorstwa czy też nie. Dbanie o niejawność informacji jest jednym z podstawowych obowiązków przedsiębiorcy. Zabezpieczenia i ograniczenia dostępności informacji powinny mieć zarówno charakter techniczny, jak i formalny. Powinniśmy stosować nie tylko faktyczną i rzeczywistą ochronę danych (hasła dostępu, zamykane pomieszczenia, gradacja dostępności danych), ale również odbierać od pracowników stosowne oświadczenia, zawierać szczegółowe umówy o zachowanie poufności i wprowadzać regulaminy poufności.

Wskazane wyżej wymogi są istotne nie tylko z punktu widzenia konieczności zapewnienia niejawności, ale też ze względu na spełnienie ustawowych wymogów dochowania należytej staranności w celu utrzymania informacji w poufności. Sam ustawodawca zatem nakłada na przedsiębiorcę obowiązek podjęcia wszelkich dostępnych działań w celu ochrony swojej tajemnicy przedsiębiorstwa. W razie sporu sądowego należy zatem dysponować stosownymi dowodami, które pozwolą nam wykazać, że dochowaliśmy należytej staranności przy utrzymaniu poufności informacji.

Co jeśli dojdzie już do naruszenia tajemnicy przedsiębiorstwa? Nasza reakcja powinna być natychmiastowa. Nie powinniśmy pozostawiać naruszenia tajemnicy bez odzewu. Zacznijmy od wezwania do zaniechania dokonywania naruszeń, a jeśli to nie pomoże – skierujmy sprawę do sądu. Przygotujmy się jednak na trudną batalię, gdyż tego typu sprawy – jako sprawy trudne dowodowo – wymagają przeprowadzenia szczegółowego postępowania dowodowego, w którym potrzebne będą nie tylko dowody z dokumentów, ale bardzo często przydadzą się zeznania świadków (innych pracowników, klientów itd.), opinie biegłych (np. z zakresu informatyki śledczej, rachunkowości, reklamy) czy też dowody z innych dokumentów (nagrań rozmów, zdjęcia itd.). Zanim wytoczmy powództwo, solidnie przygotujmy się pod względem dowodowym i opracujmy strategię działania procesowego. Jeśli mamy do czynienia z byłym pracownikiem, który zatrudnił się u kogoś innego, rozważmy pozwanie pracownika i jego nowego pracodawcy (jeżeli skorzystał on z ujawnienia tajemnicy przedsiębiorstwa przez nielojalnego pracownika). Warto od początku w pozwie podkreślić, że pracownik, naruszając tajemnicę przedsiębiorstwa, działał z winy umyślnej – wtedy unikniemy zarzutu, że za szkodę wyrządzoną przez byłego pracownika odpowiada jego obecny pracodawca.

Walka z nielojalnym pracownikiem to niezwykle skomplikowany temat – zarówno pod względem dowodowym, jak i prawnym. Dorobek orzecznictwa dotyczący tajemnicy przedsiębiorstwa jest dosyć obszerny, choć i tak nadal zbyt skromny. Pracodawcy niestety bardzo rzadko myślą o ochronie swojej tajemnicy, a gdy mleko się już wyleje, nagle okazuje się, że brak jest podstaw do ochrony interesów przedsiębiorstwa. Dlatego bądźmy mądrzy przed szkodą.

cropped-logo_-blog.jpg

Prawo gospodarcze, Tajemnica przedsiębiorstwa

Ochrona tajemnicy przedsiębiorstwa

Prowadzenie własnego biznesu to przyjemność, ale i ryzyko. Wiele przedsiębiorców w swojej działalności posługuje się danymi, które nie powinny być dostępne dla szerokiego grona odbiorców, innymi słowy – danymi, które są objęte tajemnicą przedsiębiorstwa.

Nie sposób jednak zacząć w ogóle podchodzić do tematu tajemnicy przedsiębiorstwa bez jego definicji. Przepis art. 11 ust. 2 ustawy z dnia 16 kwietnia 1993 r. o zwalczaniu nieuczciwej konkurencji mówi: „Przez tajemnicę przedsiębiorstwa rozumie się informacje techniczne, technologiczne, organizacyjne przedsiębiorstwa lub inne informacje posiadające wartość gospodarczą, które jako całość lub w szczególnym zestawieniu i zbiorze ich elementów nie są powszechnie znane osobom zwykle zajmującym się tym rodzajem informacji albo nie są łatwo dostępne dla takich osób, o ile uprawniony do korzystania z informacji lub rozporządzania nimi podjął, przy zachowaniu należytej staranności, działania w celu utrzymania ich w poufności”.

Definicja jest nieco skomplikowana i niestety nie sposób odczytać wielu jej elementów bez znajomości praktyki stosowania prawa, orzecznictwa i poglądów literatury. Oczywiście powszechnie przyjmuje się szeroki zakres stosowania tej definicji, a zatem zawsze będą istniały jakieś (słabe lub silniejsze argumenty) za przyjęciem, że dana informacja jest objętą tajemnicą przedsiębiorstwa. Nie można jednak popadać w skrajności np. wiedza naszych pracowników zdobyta podczas zatrudnienia nie stanowi tajemnicy naszego przedsiębiorstwa. Najważniejszym elementem definicji tajemnicy przedsiębiorstwa jest brak powszechnej znajomości danych objętych tajemnicą. Jeżeli jakaś informacja jest powszechnie znana np. w mediach lub w stosowanej przez nas reklamie, to nie stanowi ona tajemnicy przedsiębiorstwa. Z drugiej strony w orzecznictwie przyjmuje się, że znajomość danych informacji w ograniczeniu do wyznaczonego kręgu osób (np. zespołu pracowników) nie odejmuje tej informacji statusu tajemnicy przedsiębiorstwa.

Końcowa część definicji to już pole do popisu dla przedsiębiorców i ich prawników. Obecnie ustawa przewiduje wyższy poziom staranności („zachowanie należytej staranności) przy ochronie tajemnicy, tj. przy podjęciu działań w celu utrzymania w poufności informacji. Ustawa nie wymienia katalogu czy choćby przykładów takich działań. Należy jednak zwrócić uwagę, że proste regulaminy dotyczące zachowania w tajemnicy informacji wykorzystywanych w przedsiębiorstwie, do którego pracownicy zobowiązują się stosować, mogą być niewystarczające. Zaleca się zatem rewizję swoich systemów i struktur ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa i wdrożenie odpowiednich rozwiązań oraz procedur. Dla przykładu należałoby przyjąć podpisywanie z pracownikami (przynajmniej tymi, którzy mają szeroki dostęp do tajemnicy przedsiębiorstwa) umów o zachowanie poufności. Redakcja i treść takich umów to również ważna kwestia – umowy nie mogą przewidywać ogólnego obowiązku zachowania tajemnicy bez jej zindywidualizowania i określenia w danym przypadku. Ponadto należałoby pomyśleć o technicznych sposobach ochrony tajemnicy – zarówno w przestrzeni fizycznej, jak i w systemach informatycznych. Czasami te rozwiązania mogą być zbieżne z wdrożonymi procedurami dostosowującymi działalność gospodarczą do wymagań RODO.

Sposoby ochrony tajemnicy przedsiębiorstwa mogą być różne w zależności od branży i sposobu prowadzenia działalności gospodarczej, ale na pewno należy o nie zadbać, aby w razie sporu móc wykazać, że dana informacja była dostatecznie chroniona i że przywiązywano wagę do tego, aby nie ujawniać jej szerszemu gronu odbiorców.

cropped-logo_-blog.jpg