Prawo cywilne

Zapis naddziałowy

850392287-thirst-juice-looking-away-kitchen
Zapis naddziałowy (Źródło obrazka)

Zapis naddziałowy ma służyć ochronie współmałżonka spadkodawcy oraz zabezpieczać jego prawa do przedmiotów urządzenia domowego. Przyjrzyjmy się bliżej tej instytucji.

Przesłanki powstania żądania małżonka

Zapis naddziałowy reguluje art. 939 Kodeksu cywilnego. Przesłankami powstania uprawnienia współmałżonka do tego zapisu są następujące:

  • istnienie związku małżeńskiego w chwili otwarcia spadku (śmierci współmałżonka),
  • pozostawianie we wspólnym pożyciu w chwili otwarcia spadku,
  • dziedziczenie ustawowe,
  • małżonek, któremu uprawnienie ma przysługiwać dziedziczy w zbiegu z innymi spadkobiercami niż zstępni spadkodawcy, którzy mieszkali razem z nim w chwili jego śmierci,
  • chodzi o takie przedmioty urządzenia domowego należące do spadku, z których małżonkowie wspólnie korzystali za życia spadkodawcy lub z których uprawniony małżonek korzystał sam.

Dziedziczenie ustawowe i pozostawanie we wspólnym pożyciu

Odnosząc się do powyższych punktów, należy podkreślić, że uprawnienie do żądania wydania przedmiotów zapisu naddziałowego nie powstaje, gdy spadkodawca pozostawił testament. Omawiany przepis dotyczy bowiem tylko dziedziczenia ustawowego. Ponadto małżonkowie muszą być związani węzłem małżeńskim w momencie śmierci spadkodawcy i muszą pozostawać we wspólnym pożyciu. Oznacza to, że rozwód i separacja orzeczone przed śmiercią współmałżonka niweczą prawo do żądania wydania zapisu naddziałowego. Co więcej, pozostawanie w tzw. separacji faktycznej rozumianej jako zerwanie osobistych i gospodarczych więzów, które łączą normalnie funkcjonujące małżeństwo, także oznacza niepozostawanie we wspólnym pożyciu i jednocześnie skutkuje brakiem podstaw do żądania wydania przedmiotów urządzenia domowego.

Zstępni zamieszkujący ze spadkodawcą

Należy również pamiętać, że wyłączenie uprawnienia małżonka do żądania zapisu naddziałowego następuje, gdy choć jeden ze zstępnych spadkodawcy, który dziedziczy w zbiegu z małżonkiem, mieszkał ze spadkodawcą w chwili jego śmierci. Nawet jeśli zstępny czasowo przebywał w innej miejscowości np. w związku ze studiami, to nie oznacza to, że nie mieszkał ze spadkodawcą w rozumieniu omawianego przepisu. Chodzi tutaj o definitywne niezamieszkiwanie tj. definitywne wyprowadzenie się zstępnego z miejsca, w którym mieszkał spadkodawca. Podobnie – jeśli to spadkodawca mieszkał u zstępnego – wtedy taka sytuacja również oznacza zamieszkiwanie zstępnego ze spadkodawcą w myśl art. 939 § 1 kc.

Przeczytaj również: Komu przysługuje prawo do zachowku?

Przedmioty urządzenia domowego

Czym są przedmioty urządzenia domowego? Przyjmuje się, że są to rzeczy ruchome związane z „ogniskiem domowym”, a więc służące do prowadzenia gospodarstwa domowego oraz stanowiące wyposażenie domu lub mieszkania. W tym pojęciu nie mieszczą się zatem np. samochody czy też kolekcje zgromadzone przez spadkodawcę (biblioteka, znaczki itd.). Nie będą to także przedmioty o dużej wartości. Chodzi zatem o przedmioty używane na co dzień do wspólnego życia lub życia jednego małżonka.

Jak sformułować żądanie?

Jeśli wszystkie przesłanki pozytywne zostały spełnione, a nie ma przesłanek negatywnych, małżonek może żądać – ponad swój udział spadkowy – wydania mu przedmiotów urządzenia domowego. Żądanie takie należy skierować przeciwko pozostałym spadkobiercom. Musi ono dotyczyć przeniesienia na małżonka udziału danego spadkobiercy w przedmiotach urządzenia domowego w drodze umowy rozporządzającej oraz ewentualnie wydania małżonkowi danego przedmiotu. Uprawniony małżonek ma prawo zdecydować czy jego żądanie ma dotyczyć wszystkich przedmiotów czy tylko niektórych.

Przeczytaj również: Wydziedziczenie dziecka

Wspomnieć jeszcze należy, że do roszczenia małżonka z tytułu zapisu naddziałowego stosuje się odpowiednio przepisy o zapisie zwykłym.

Ewa Rybarczyk, Daniel Rybarczyk

cropped-logo_-blog

Źródło:

– Pazdan [w:] K. Pietrzykowski, KC. Komentarz, Warszawa 2015

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s