Prawo rodzinne

Intercyza- na czym to polega?

notarypict
Intercyza (Źródło obrazka)

W Kodeksie rodzinnym i opiekuńczym ustawodawca przewidział, iż podstawowym ustrojem majątkowym małżeńskim jest tzw. wspólność ustawowa. Powstaje ona z mocy prawa z chwilą zawarcia małżeństwa. Obejmuje ona przedmioty nabyte w czasie trwania wspólności zarówno przez oboje małżonków, jak i przez każdego z nich, a w szczególności rzeczy i prawa określone w art. 31 § 2 k.r.i.o.

Umowne ustroje majątkowe

Ustawodawca na kartach Kodeksu przewidział również prawo małżonków do umownego uregulowania wiążących ich stosunków majątkowych. Przedmiot ten reguluje art. 47 k.r.i.o. i następne. Kodeks wskazuje na cztery rodzaje umownego uregulowania ustrojów majątkowych: rozszerzenie wspólności majątkowej, jej ograniczenie, ustanowienie rozdzielności majątkowej oraz ustanowienie rozdzielności majątkowej z wyrównaniem dorobków. Potocznie umowę taką nazywa się „intercyzą”. Zwrócić należy uwagę na fakt, iż pojęcie „intercyzy” bardzo często utożsamiane jest jedynie z umową ustanawiającą rozdzielność majątkową między małżonkami, jednak jest to mylące – pojęcie to bowiem dotyczy każdego z rodzajów umowy majątkowej małżeńskiej.

Ramy niniejszego artykułu nie pozwalają na szczegółowe umówienie wszystkich ustrojów umownych majątkowych, z których każdy ma swoją specyfikę; w szczególności ustrój rozdzielności z wyrównaniem dorobków wielokrotnie nastręcza wiele problemów. Z uwagi na powyższe, postanowiliśmy skupić się głównie na ustroju rozdzielności majątkowej, gdyż jest on najczęściej spotykanym typem umowy majątkowej małżeńskiej.

Forma aktu notarialnego

W pierwszej kolejności należy pamiętać o tym, że zawarcie umowy majątkowej małżeńskiej (każdego z jej rodzajów) może nastąpić jedynie w formie aktu notarialnego. Umowa taka może zostać zawarta zarówno w trakcie trwania małżeństwa, jak i przed jego zawarciem (art. 47 § 1 k.r.i.o.). Umowa majątkowa małżeństwa nie wiąże jednak bezwzględnie na całe życie – w każdej chwili może zostać ona rozwiązania lub zmieniona. Ustawodawca przyjmuje domniemanie, że w przypadku rozwiązania umowy majątkowej małżeńskiej powstaje między małżonkami ustrój wspólności ustawowej (art. 47 § 2 k.r.i.o.).

Istota rozdzielności majątkowej

W przypadku zawierania umowy w przedmiocie ustanowienia rozdzielności majątkowej, największe znaczenie mają przepisy art. 51 i 511 k.r.i.o. Zgodnie z pierwszym z tych przepisów, „w razie umownego ustanowienia rozdzielności majątkowej, każdy z małżonków zachowuje zarówno majątek nabyty przed zawarciem umowy, jak i majątek nabyty później”. Umowa taka powoduje, że zamiast powstania trzech mas majątkowych (majątek wspólny, majątek osobisty męża i majątek osobisty żony), funkcjonują nadal tylko dwie masy majątkowe, tj. majątki osobiste obu małżonków. Pamiętać trzeba, że trwanie w ustroju rozdzielności majątkowej nie oznacza, że małżonkowie nie będą mogli wspólnie nabywać rzeczy i praw – takie nabycie będzie możliwe, ale będzie skutkowało powstaniem współwłasności ułamkowej, a nie łącznej. Powyższe oznacza, że każdy z małżonków będzie posiadał połowę udziału w rzeczy lub prawie objętym współwłasnością.

Umowa o ustanowienie rozdzielności majątkowej wywołuje tylko skutek na przyszłość, a nigdy nie przeszłość (inaczej może być w przypadku ustanowienia rozdzielności majątkowej na mocy orzeczenia sądu – art. 52 k.r.i.o.). W sytuacji, gdy małżonkowie zawierają umowę o ustanowienie rozdzielności majątkowej zaraz po zawarciu małżeństwa, ustrój wspólności majątkowej nigdy nie powstaje. Natomiast, gdy umowa taka zostanie zawarta dopiero w czasie trwania małżeństwa, dotychczasowa wspólność ustawowa przestaje istnieć. Oznacza to, że majątek objęty wspólnością ustawową przekształca się we współwłasność w częściach ułamkowych, gdzie udziały małżonków są równe. Jak wskazuje E. Skowrońska – Bocian, w umowie majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową małżonkowie mogą dokonać podziału majątku objętego wcześniej wspólnością ustawową, decydując, które przedmioty wejdą w skład ich majątków osobistych. Ponadto możliwe jest ustanowienie nierównych udziałów w dotychczasowym majątku wspólnym oraz określenie sposobu dokonania rozliczeń z tego tytułu.

Należy również zwrócić uwagę, iż istnieją prawa, których „wspólny” charakter nie ustaje mimo ustanowienia rozdzielności majątkowej. Do takich praw należy choćby prawo najmu, co przewiduje art. 6801 § 2 Kodeksu cywilnego. W myśl zdania pierwszego tego przepisu, „ustanie wspólności majątkowej w czasie trwania małżeństwa nie powoduje ustania wspólności najmu lokalu mającego służyć zaspokojeniu potrzeb mieszkaniowych rodziny”.

Samodzielny zarząd majątkiem

Celem zawarcia umowy o rozdzielność majątkową jest samodzielny zarząd małżonków swoimi masami majątkowymi. Taką zasadę przewiduje wspomniany już przepis art. 511 k.r.i.o. Oznacza to, że małżonek nie jest zobowiązany do uzyskiwania zgody współmałżonka na dokonanie czynności prawnej ani do informowania go o stanie swego majątku. Jedyny wyjątek od powyższej zasady został przewidziany art. 281 k.r.i.o. Przepis ten wskazuje na prawo małżonka do korzystania z mieszkania, które należy do współmałżonka oraz z przedmiotów urządzenia domowego w celu zaspokajania potrzeb rodziny. Małżonek, który nie ma prawa do mieszkania współmałżonka może zatem z niego korzystać, ale jedynie w zakresie dotyczącym zaspokajania potrzeb rodziny.

W praktyce ustrój rozdzielności majątkowej okazuje się korzystny dla małżonków, którzy prowadzą samodzielną działalność gospodarczą. Taka działalność zawsze wiąże się z ryzykiem związanym z inwestowaniem oraz lokowaniem posiadanych środków. Rozdzielność majątkowa umożliwia samodzielne podejmowanie decyzji w tym zakresie, a także pozwala na ochronę współmałżonka w przypadku niepowodzeń biznesowych.

Jak już wspomniano powyżej, rozdzielność majątkowa może również powstać w inny sposób: na mocy orzeczenia sądu (art. 52 k.r.i.o.), w momencie ogłoszenia upadłości jednego z małżonków, jego ubezwłasnowolnienia (art. 53 § 1 k.r.i.o.), a także w przypadku ustania małżeństwa tj.: uprawomocnia się orzeczenia rozwiązującego małżeństwo przez rozwód, orzeczenia o separacji, unieważnienia małżeństwa, a ponadto na skutek śmierci jednego z małżonków czy też uznania go za zmarłego.

Ewa Kalinowska, Daniel Rybarczyk

cropped-logo_-blog

Źródła:

– E. Skowrońska – Bocian w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz pod red. J Wiercińskiego, LexisNexis 2014,

– T. Sokołowski w: Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, wyd. II pod red. M. Andrzejewskiego, LEX 2013.

 

 

 

 

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s