Prawo rodzinne

Negatywne przesłanki rozwodowe

divorce-and-seperation-counseling-chicago
Negatywne przesłanki rozwodowe (Źródło obrazka)

W jednym z ostatnich artykułów poruszyliśmy problem zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego jako pozytywnej przesłanki orzeczenia rozwodu. W tym artykule pragniemy przybliżyć Państwu materię dotyczącą negatywnych przesłanek orzeczenia rozwodu, jakie przewiduje Kodeks rodzinny i opiekuńczy.

Dobro wspólnych małoletnich dzieci

Pamiętać bowiem należy, iż samo zaistnienie zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego jeszcze nie oznacza od razu, iż orzeczenie rozwodu jest zasadne. Sąd bada również, czy w danej sprawie nie doszło do powstania negatywnych przesłanek rozwodowych wymienionych w art. 56 § 1 i 2 Kodeksu. Po pierwsze rozwód nie jest niedopuszczalny, jeśli przez jego orzeczenie miałoby ucierpieć dobro wspólnych małoletnich dzieci małżonków. W ramach tej przesłanki chodzi o dziecko już narodzone, a zatem Sąd nie może nie orzec rozwodu biorąc pod uwagę sytuację dziecka jeszcze nienarodzonego czyli tzw. nasciturusa. Zakres podmiotowy tej przesłanki dotyczy ponadto dzieci wspólnych małżonków. A. Olejniczak do takiej grupy dzieci zalicza:

1) dzieci urodzone w czasie trwania małżeństwa,
2) dzieci jednego z małżonków urodzone poza małżeństwem, ale
a) uznane przez współmałżonka,
b) co do których ustalono sądownie ojcostwo współmałżonka,
c) przysposobione przez współmałżonka,
3) dzieci przysposobione wspólnie przez małżonków.

Należy ponadto pamiętać, iż omawiana przesłanka odnosi się jedynie do dzieci małoletnich stron. Ratio legis tej regulacji wynika z faktu, iż dzieci pełnoletnie mają już na tyle ukształtowaną psychikę i osobowość, że rozwód rodziców nie pociągnie negatywnych skutków dla ich rozwoju. W przypadku jednak, gdyby rozwód godził w dobro pełnoletnich dzieci stron np. z uwagi na kontynuowanie przez nie nauki i konieczność ciągłej pomocy finansowej, możliwym jest powołanie się na drugą negatywną przesłankę rozwodową w postaci sprzeczności żądania rozwodu z zasadami współżycia społecznego. Przesłanka ta wynika także z art. 56 § 2 k.r.i.o.

Przeczytaj również: Zupełny i trwały rozkład pożycia małżeńskiego

Zasady współżycia społecznego

Ustawa nie definiuje w żadnym miejscu zasad współżycia społecznego, przyznając im status klauzuli generalnej. Doktryna i judykatura wskazują, że przedmiotowe zasady należy rozumieć jako reguły pozaprawne o uzasadnieniu aksjologicznym, które odwołują się do powszechnie uznanych w danym społeczeństwie wartości. Oznacza to, iż mimo zaistnienia zupełnego i trwałego rozkładu pożycia małżeńskiego rozwód nie będzie dopuszczalny, jeśli miałby być sprzeczny z takimi zasadami. Dla zobrazowania omawianej przesłanki należy choćby wskazać sytuację, kiedy orzeczenie rozwodu poskutkowałoby powstaniem rażącej krzywdy po stronie jednego z małżonków np. usankcjonowaniem złego traktowania jednego małżonka przez drugiego. Ponadto sprzeczne z zasadami współżycia społecznego byłoby orzeczenie rozwodu, gdyby żądał go małżonek mający negatywny stosunek do wspólnych dzieci czy też samej instytucji małżeństwa. Podobnie za negatywną przesłankę należy uznać żądanie rozwodu przez małżonka, który uchybił obowiązkowi wzajemnej pomocy i wzajemnej lojalności np. pozostawiając drugiego małżonka samego w chorobie.

Małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia

Trzecia z negatywnych przesłanek rozwodowych została uregulowana art. 56 § 3 k.r.i.o. Zgodnie z tym przepisem rozwód nie jest również dopuszczalny, jeżeli żąda go małżonek wyłącznie winny rozkładu pożycia, chyba że drugi małżonek wyrazi zgodę na rozwód albo że odmowa jego zgody na rozwód jest w danych okolicznościach sprzeczna z zasadami współżycia społecznego. Przedmiotowa regulacja wprowadza tzw. zasadę rekryminacji. Wspomniany A. Olejniczak słusznie nadmienia, że „widoczne są dwie funkcje zasady rekryminacji: prewencyjna, polegająca na oddziaływaniu w kierunku zapobiegania niewykonywaniu obowiązków małżeńskich, a następnie samowolnemu zrywaniu więzów małżeńskich, oraz represyjna, polegająca na uniemożliwieniu małżonkowi wyłącznie winnemu uzyskania rozwodu bez zgody małżonka niewinnego”. W stosunku do zasady rekryminacji istnieją dwa poglądy doktryny. Zgodnie z pierwszym zasada ta nie obowiązuje, gdy po stronie żądającej rozwodu występuje wina rozkładu pożycia, ale nie jest ona wyłączona. W myśl drugiego poglądu wyłącznie winnym rozkładu pożycia ten z małżonków, którego naganne zachowanie było przyczyną rozpadu rodziny, niezależnie od tego, czy istniała także niezawiniona współprzyczyna rozkładu pożycia. A. Manowska podkreśla, że drugie z zaprezentowanych stanowisk jest dominujące w obecnej praktyce prawa.

Przeczytaj również: Władza rodzicielska po rozwodzie

Ustawodawca przy trzeciej przesłance rozwodowej wprowadził domniemanie zgodności odmowy udzielenia zgody na rozwód przez pozwanego z zasadami współżycia społecznego. Motywy odmowy takiej zgody mogą być różne: moralne, religijne czy też emocjonalne.

Należy wskazać, iż powody uznania odmowy udzielenia zgody za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego, o czym mowa w art. 56 § 3 k.r.i.o. mogą znajdować się po obu stronach postępowania. Po stronie żądającej rozwodu może to być szczególnie trudna sytuacja życiowa, zdrowotna czy też finansowa. Z kolei po stronie małżonka odmawiającego zgody najczęściej będzie to chęć szykany czy też zemsty na małżonku winnym rozkładu pożyci (patrz: wyrok Sądu Najwyższego z dnia 18 sierpnia 1965 r., III CR 147/65). A. Manowska słusznie podkreśla, że do najczęstszych przesłanek pozwalających uznanie odmowy udzielenia zgody na rozwód za sprzeczną z zasadami współżycia społecznego zalicza się: upływ czasu, brak obiektywnie negatywnych skutków rozwodu w zakresie warunków życiowych małżonka niewinnego bądź małoletnich dzieci stron, założenie innego, ocenianego jako trwały związku pozamałżeńskiego i pochodzenie z niego małoletnich dzieci.

Daniel Rybarczyk

cropped-logo_-blog

Źródła:
– A. Olejniczak, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz – pod red. M. Andrzejewskiego, LEX, 2013,
– M. Manowska, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz – pod red. J. Wiercińskiego, LexisNexis, 2014

Reklamy

6 myśli w temacie “Negatywne przesłanki rozwodowe”

  1. Mam wrażenie, że wszystko jednak zależy od samego orzekającego w sprawie. Przykładowo – znajomi rodziców – kredyt na mieszkanie, dwójka małoletnich dzieci (4 lata i 1,5 roku) a rozwód dostali na pierwszej rozprawie. Praktycznie z marszu. Co było dla mnie dość dziwne…

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s