Inne

Prawo pacjenta do informacji

4f47b67ef2861nurse-patient
Prawo pacjenta do informacji (Źródło obrazka)

Prawo pacjenta do informacji jest jednym z najistotniejszych, ale też najczęściej niedocenianych i pomijanych uprawnień pacjenta. Uregulowane m.in. w przepisach od art. 9 do 12 ustawy z dnia 6 listopada 2008 r. o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta sprowadza się w głównej mierze do prawa pacjenta do świadomego udziału w podejmowaniu decyzji, które dotyczą jego zdrowia i życia.

Źródło tego prawa należałoby wyprowadzić z treści samej Konstytucji RP z 2 kwietnia 1997 r., a w szczególności z prawa obywatela do prywatności (D. Karkowska, Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, LEX, 2012). Niezaprzeczalnym prawem jednostki w dobie obecnego rozwoju techniki jest prawo do uzyskiwania i kontroli obiegu informacji na swój temat.

Kto ma prawo do informacji?

Zakres podmiotowy prawa pacjenta do informacji obejmuje, zgodnie art. 9 ust. 2 ustawy, pacjenta pełnoletniego, a także pacjenta małoletniego, który ukończył szesnasty rok życia. Ustawa w omawianym przepisie wskazuje, iż prawo do informacji posiada zarówno pacjent, który ukończył 16 lat, jak i również jego przedstawiciel ustawowy. Prawo do informacji obejmuje żądanie udzielenia informacji odnośnie stanu zdrowia pacjenta, rozpoznania, proponowanych oraz możliwych metod diagnostycznych i leczniczych, dających się przewidzieć następstw ich zastosowania albo zaniechania, wyników leczenia oraz rokowania. Jeśli natomiast chodzi o pacjenta, który nie ukończył 16 lat, zgodnie z art. 9 ust. 7 ustawy, ma on prawo to uzyskania tych samych informacji, o których mowa w ust. 2, jednak w zakresie i formie potrzebnej do prawidłowego przebiegu procesu diagnostycznego lub terapeutycznego. D. Karkowska wskazuje, iż choć w takich przypadkach zasadą jest informowanie przedstawiciela ustawowego, także pacjent małoletni musi być informowany, z tym iż należy uwzględnić jego stopień rozwoju psychofizycznego.

Pacjent ubezwłasnowolniony

Ustawa nie wskazuje na realizację prawa do informacji pacjentów ubezwłasnowolnionych. Doktryna przyjmuje jednak, iż taki pacjent przy uwzględnieniu jego procesów poznawczych oraz stopnia świadomości, ma również prawo do kontroli uzyskiwania i obiegu informacji dotyczących jego stanu zdrowia i innych aspektów prawa do informacji. Niepodważalną zasadą jest jednak oczywiście udzielanie informacji opiekunom prawnym takich osób lub ich kuratorom (w przypadku osób ubezwłasnowolnionych częściowo).

Kontrola obiegu informacji o pacjencie

Jak już wspomniano wyżej, pacjent lub jego przedstawiciel ustawowy mają nie tylko prawo do uzyskania informacji określonych w art. 9 ust. 2 ustawy, ale także do kontroli obiegu tych informacji – oznacza to, że w ich gestii leży wyrażenie zgody na udzielenie tych informacji innym osobom (art. 9 ust. 3 ustawy). Wspomniana już D. Karkowska podkreśla, iż w przypadku pacjenta, który ukończył szesnasty rok życia, należy mówić o wymogu podwójnej zgody na przekazywanie informacji osobom trzecim, czyli zgody pacjenta i jego przedstawiciela ustawowego.

Prawo pacjenta do niebycia informowanym

Nie należy zapominać, iż ustawa obok prawa pacjenta do informacji, reguluje również jego prawo negatywne, to jest prawo do żądania nieudzielenia informacji. W myśl art. 9 ust. 4 ustawy, pacjent ma prawo do niebycia informowanym przez lekarza. Takie żądanie musi jednak być wyraźnie, skierowane do lekarza i niebudzące wątpliwości. Podobny przepis zawiera również Kodeks Etyki Lekarskiej w art. 16 ust. 1: „Lekarz może nie informować pacjenta o stanie zdrowia bądź o leczeniu, jeżeli pacjent wyraża takie życzenie”.

Podkreślić należy, iż nie tylko pacjent może żądać nieudzielania mu informacji, ale w pewnych szczególnych wypadkach także sam lekarz z własnej inicjatywy może ograniczyć prawo pacjenta do informacji. Tę instytucję reguluje art. 31 ust. 4 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty, według którego, w sytuacjach wyjątkowych, jeżeli rokowanie jest niepomyślne dla pacjenta, lekarz może ograniczyć informację o stanie zdrowia i o rokowaniu, jeżeli według oceny lekarza przemawia za tym dobro pacjenta. W dalszej części tego przepisu ustawodawca jednak wskazał, iż w takich przypadkach lekarz informuje przedstawiciela ustawowego pacjenta lub osobę upoważnioną przez pacjenta. Na żądanie pacjenta lekarz ma jednak obowiązek udzielić mu żądanej informacji.

Prawo pacjenta do wypowiedzenia się

Pamiętać należy również o tym, że pacjent ma nie tylko prawo do biernego wysłuchania informacji o stanie swojego zdrowia i leczeniu, ale również do postawy aktywnej. Art. 9 ust. 5 wyraźnie wskazuje, iż pacjent po uzyskaniu informacji ma prawo przedstawić lekarzowi swoje zdanie w tym zakresie.

Prawo do wczesnej informacji

W dalszej kolejności należy zaznaczyć, iż zarówno pacjent, jego przedstawiciel ustawowy, jak i jego opiekun faktyczny mają prawo do dostatecznie wczesnej informacji o zamiarze odstąpienia przez lekarza od leczenia pacjenta i wskazania przez tego lekarza możliwości uzyskania świadczenia zdrowotnego u innego lekarza lub podmiotu udzielającego świadczeń zdrowotnych. Prawo to aktualizuje się, gdy zachodzi przesłanka z art. 38 ustawy z dnia 5 grudnia 1996 r. o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Zgodnie ze wspomnianym art. 38 lekarz może nie podjąć lub odstąpić od leczenia pacjenta, o ile nie zachodzi przypadek, o którym mowa w art. 30 – tzn. nie zachodzi sytuacja, w której lekarz ma obowiązek udzielić pomocy, gdy zwłoka w jej udzieleniu mogłaby spowodować niebezpieczeństwo utraty życia, ciężkiego uszkodzenia ciała lub ciężkiego rozstroju zdrowia.

Pacjent musi znać swoje prawa

Prawo pacjenta do informacji ma jednak jeszcze szerszy charakter, gdyż wykracza poza informację o „sferze własnego zdrowia”. Prawo to obejmuje również uprawnienie do informacji o prawach pacjenta określonych w przepisach prawa (art. 11 ustawy). Prawo to skorelowanie jest z obowiązkiem podmiotów leczniczych, lekarzy, pielęgniarek i położnych do udzielania takich informacji, a także do ich wywieszenia w lokalu podmiotu leczniczego. W przypadku jednak jeśli mamy do czynienia z pacjentem, który nie jest w stanie się poruszać, ustawa nakazuje udostępnienie tej informacji w sposób umożliwiający zapoznanie się z nią w pomieszczeniu, w którym pacjent przebywa. Co więcej, pacjent, zgodnie z art. 12 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta, ma prawo do informacji o rodzaju i zakresie świadczeń zdrowotnych udzielanych przez podmiot udzielający świadczeń zdrowotnych, w tym o profilaktycznych programach zdrowotnych finansowanych ze środków publicznych, realizowanych przez ten podmiot.

Jak już zasygnalizowano kilkakrotnie w treści niniejszego artykułu, przepisy ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Prawach Pacjenta wydają się korespondować z regulacjami ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. Art. 31 ust. 1 tego ostatniego aktu prawnego nakłada na lekarza obowiązek udzielania pacjentowi lub jego ustawowemu przedstawicielowi przystępnej informacji o jego stanie zdrowia, rozpoznaniu, proponowanych oraz możliwych metodach diagnostycznych, leczniczych, dających się przewidzieć następstwach ich zastosowania albo zaniechania, wynikach leczenia oraz rokowaniu. Przepis ten stanowi zatem co do zasady powtórzenie (choć przy uwzględnieniu czasu wejścia w życie obu ustaw jest odwrotnie) przepisu art. 9 ust 2 ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Różnica jednak wydaje się znaczna przy uwzględnieniu wykładni celowościowej i całokształtu regulacji obu ustaw. Chodzi tutaj o problematykę zadośćuczynienia za zawinione złamanie prawa pacjenta do informacji. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 18 stycznia 2013 r. (IV CSK 431/12), ustawa o zawodach lekarza i lekarza dentysty nie przewiduje autonomicznego roszczenia o zadośćuczynienie za doznaną krzywdę za naruszenie prawa pacjenta do informacji (a w zasadzie obowiązku lekarza do udzielenia takiej informacji). SN nie wykluczył jednak możliwości formułowania roszczeń w oparciu o naruszenie przez lekarza swojego obowiązku określonego w art. 31 ust. 1 ustawy o zawodach lekarza i lekarza dentysty. O wiele łatwiej jednak jest poszukiwać podstawy prawnej do dochodzenia zadośćuczynienia na gruncie ustawy o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Tutaj w art. 4 ust. 1 ustawodawca wyraźnie wskazał, iż razie zawinionego naruszenia praw pacjenta sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego. Przepisu tego nie stosuje się jednak mi.n. w przypadku naruszenia prawa pacjenta do informacji określonej w art. 12 ustawy (o rodzaju i zakresie świadczeń zdrowotnych udzielanych przez podmioty udzielające świadczeń zdrowotnych).

Daniel Rybarczyk

cropped-logo_-blog

 Źródła:

– D. Karkowska, Ustawa o prawach pacjenta i Rzeczniku Praw Pacjenta. Komentarz, LEX, 2012

Reklamy

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s