Prawo autorskie

Ochrona prawa do autorstwa utworu

11080961_916027951782418_4893901241436765976_n
Ochrona prawa do autorstwa (Źródło obrazka)

W pierwszej kolejności należy podkreślić, iż z prawnoauorskiej ochrony korzysta taki rezultat pracy człowieka, który cechuje się oryginalnością oraz osobistym charakterem. Nie ma przy tym znaczenia wartość utworu, jego przeznaczenie bądź sposób wyrażenia. Ochrona prawnoautorska nie jest uzależniona również od nakładu pracy, poświęconego czasu, czy poniesionych inwestycji.

Autorskie prawa osobiste i majątkowe

Na treść prawa autorskiego składają się autorskie prawa osobiste oraz autorskie prawa majątkowe. Prawo do autorstwa utworu należy do kategorii autorskich praw osobistych, które chronią więź twórcy z utworem. Wydaje się, że nie bez znaczenia prawo do autorstwa utworu jest wymienione jako pierwsze w przykładowym katalogu uprawnień twórcy, zawartym w przepisie art. 16 ustawy z dnia 4 lutego 1994 roku o prawie autorskim i prawach pokrewnych (t. jedn. z dnia 17 maja 2006 r. Dz. U. nr 90, poz. 631, dalej: „Prawo autorskie”). Autorstwo bowiem kreuje prawa autorskie. Jak wskazuje A. Wojciechowska, kategoria osobowości i wynikłej z jej urzeczowienia więzi twórcy z utworem stanowi fundament, niezbędny do wyjaśnienia pojęć i relacji w zakresie ochrony dóbr osobistych twórcy.

Przykłady autorskich praw osobistych

Wracając do treści przepisu art. 16 Prawa autorskiego i przykładowego wyliczenia uprawnień twórcy mieszczących się w obrębie autorskich praw osobistych, wskazać należy, iż zgodnie z tym przepisem, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, autorskie prawa osobiste chronią nieograniczoną w czasie i niepodlegającą zrzeczeniu się lub zbyciu więź twórcy z utworem, a w szczególności prawo do:

1) autorstwa utworu;

2) oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo;

3) nienaruszalności treści i formy utworu oraz jego rzetelnego wykorzystania;

4) decydowania o pierwszym udostępnieniu utworu publiczności;

5) nadzoru nad sposobem korzystania z utworu.

Jak słusznie wskazują J. Barta i R. Markiewicz w Komentarzu do ustawy o prawie autorskimi i prawach pokrewnych, prawo do autorstwa utworu, o którym mowa w przepisie art. 16 ust. 1 pkt 1 Prawa autorskiego, pozwala twórcy wymagać od osób trzecich, aby uznawały, iż to on jest autorem danego utworu. Nie należy jednak zapominać, iż z tym prawem ściśle związane jest uprawnienie przewidziane w pkt 2 cytowanego przepisu, tj. prawo do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępniania go anonimowo. Co za tym idzie, w przypadku rozpowszechnienia utworu, na osobie trzeciej, ciąży obowiązek każdorazowego oznaczenia utworu we właściwy sposób (poprzez podanie nazwiska twórcy lub pseudonimu, czy też poprzez udostępnienie utworu anonimowo).

W tym miejscu warto zwrócić uwagę na stanowisko Sądu Apelacyjnego w Krakowie, który w wyroku z dnia 29 października 1997 roku, sygn. akt I ACa 477/97 wskazuje, iż w odniesieniu do osobistego prawa twórcy do oznaczenia utworu swoim nazwiskiem lub pseudonimem albo do udostępnienia go anonimowo (art. 16 pkt 2 Prawa autorskiego) należy domniemywać jego pozytywne wykonanie, tj. decyzję twórcy o rozpowszechnianiu utworu ze wskazaniem jego nazwiska lub pseudonimu; natomiast negatywne wykonanie tego prawa, tj. decyzja twórcy o zatajeniu jego autorstwa musi wynikać z wyraźnego oświadczenia woli twórcy”. Dalej w uzasadnieniu tego wyroku Sąd zwraca uwagę, że w przypadku naruszenia prawa twórcy do udostępnienia utworu anonimowo, ochrona nie może polegać na zaprzeczeniu przez naruszającego autorstwa podmiotu, który jest twórcą utworu, a którego nazwiskiem, wbrew jego woli, utwór oznaczono.

Odnosząc się dalej do ochrony prawa do autorstwa, za J. Bartą i R. Markiewiczem wskazać należy, iż autorskie prawa osobiste, a zatem także prawo do autorstwa, są chronione dwutorowo, tj. na podstawie powszechnej ochrony dóbr osobistych opartej na przepisach Kodeksu cywilnego, których katalog zawarty jest w przepisie art. 23 Kodeksu cywilnego oraz w ramach prawa autorskiego, gdzie autorskie prawa osobiste są chronione jako szczególne dobra osobiste.

Bezprawność działań

Jedynie sygnalizując, na gruncie Kodeksu cywilnego ochrona uprawnień dotyczących więzi twórcy z utworem, w świetle przepisu art. 24 Kodeksu cywilnego przysługuje w razie powstania stanu zagrożenia naruszenia dobra osobistego, jak również w przypadku gdy doszło już do naruszenia dobra osobistego. Warunkiem koniecznym do uznania odpowiedzialności naruszającego (poza stwierdzeniem, że doszło do naruszenia dobra osobistego) jest bezprawność jego działań.

Warto jeszcze nadmienić, że twórca może domagać się ochrony na podstawie przepisu art. 189 Kodeksu postępowania cywilnego, na podstawie którego może wystąpić o ustalenie przez sąd istnienia lub nieistnienia stosunku prawnego lub prawa, gdy ma w tym interes prawny.

Podstawa prawna ochrony autorskich praw osobistych

W prawie autorskim kwestia ochrony autorskich praw osobistych uregulowana jest w przepisie art. 78 Prawa autorskiego. Zgodnie ze stanowiskiem Sądu Najwyższego odpowiedzialność z tytułu naruszenia autorskich praw osobistych stanowi odpowiedzialność obiektywną, niezależną od winy, a także dobrej bądź złej wiary osoby, która dokonała naruszenia. W świetle przywołanego przepisu, w sytuacji zagrożenia autorskich praw osobistych, twórca może wstąpić z roszczeniem o zaniechanie działań, które naruszają te prawa. Natomiast w sytuacji dokonanego naruszenia, twórca może żądać usunięcia skutków tego naruszenia, a w szczególności może żądać aby naruszający złożył publiczne oświadczenie o odpowiedniej treści i formie. Ostateczna treść i forma oświadczenia należy do oceny sądu. Podkreślić należy, że czynność, która ma być zaniechana powinna zostać dokładnie określona przez sąd poprzez takie elementy techniczne jak na przykład wielkość czcionki, oznaczenie miejsca ogłoszenia. Nie należy także zapominać, że wybór formy i treści musi być adekwatny do dokonanego naruszenia.

Przeczytaj również: Otrzymałem wezwanie do zapłaty za ściąganie z torrentów. Co robić?

Jeżeli naruszający ponosi winę, twórca tytułem rekompensaty za doznaną krzywdę, może wystąpić z roszczeniem o zadośćuczynienie lub o uiszczenie odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany przez siebie cel społeczny. Wówczas przy ocenie zadośćuczynienia sąd mi.in. bierze pod uwagę rodzaj naruszonego dobra, stopień nasilenia krzywdy oraz czas trwania ujemnych przeżyć związanych z naruszeniem praw twórcy, a także stopień winy naruszającego.

Strony postępowania

Legitymacja czynna do wytoczenia powództwa o naruszenie autorskich dóbr osobistych przysługuje twórcy. Na marginesie dodać należy, iż w przypadku współautorstwa, prawo do autorstwa przysługuje wszystkim współautorom. W przypadku śmierci twórcy, w myśl art. 78 ust. 2 Prawa autorskiego, jeżeli twórca nie wyraził innej woli, po jego śmierci z powództwem o ochronę autorskich praw osobistych zmarłego może wystąpić małżonek, a w razie jego braku kolejno zstępni, rodzice, rodzeństwo, zstępni rodzeństwa. Z kolei na podstawie ust. 4 w/w przepisu, z powództwem może również wystąpić stowarzyszenie twórców, które jest właściwe ze względu na rodzaj twórczości lub organizacja zbiorowego zarządzania prawami autorskimi lub prawami pokrewnymi, która zarządzała prawami autorskimi zmarłego twórcy.

Natomiast biernie legitymowanym jest każdy, kto bezprawnie narusza autorskie prawa osobiste. Ponadto, odpowiedzialność obejmuje także pośrednio naruszających. Oznacza to, że w przypadku naruszenia praw autorskich zastosowanie ma przepis art. 422 Kodeksu cywilnego, zgodnie z którym za szkodę odpowiedzialny jest nie tylko ten, kto ją bezpośrednio wyrządził, lecz także ten,  kto inną osobę do wyrządzenia szkody nakłonił albo był jej pomocny, jak również ten, kto świadomie skorzystał z wyrządzonej drugiemu szkody.

Na zakończenie wskazać należy, że jeżeli przy naruszeniu autorskich praw osobistych została wyrządzona szkoda majątkowa, twórca może dochodzić jej naprawienia na zasadach ogólnych (art. 24 § 2 Kodeksu cywilnego). Dla ustalenia odpowiedzialności sprawcy właściwe będą zatem przepisy zawarte w art. 361 – 363 oraz 415 Kodeksu cywilnego, co oznacza, że twórca będzie musiał wykazać szkodę, zawinione działanie sprawcy oraz adekwatny związek przyczynowy pomiędzy tym działaniem a wyrządzoną szkodą.

Właściwość sądu

Powództwo w przedmiocie ochrony autorskich praw osobistych należy wytoczyć przed sądem okręgowym (art. 17 pkt 2 Kodeksu postępowania cywilnego). Natomiast sądem właściwym miejscowo jest sąd, w którego okręgu pozwany ma miejsce zamieszkania.

 Ewa Kalinowska

cropped-logo_-blog

 

Źródła:

– Wojciechowska, Osobiste prawa autorskie – w stronę zmiany paradygmatu, w: Prawo autorskie a postęp techniczny, Kraków 1999

– Barta, R. Markiewicz , w: Prawo autorskie i prawa pokrewne. Komentarz, Warszawa 2011

– red. J. Barta, Prawo autorskie. System Prawa Prywatnego, Warszawa 2007

Reklamy

1 myśl w temacie “Ochrona prawa do autorstwa utworu”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s