Prawo karne

Przemoc domowa: Część 1

beating-wife
Przemoc domowa (Źródło obrazka)

Przemoc domowa to przestępstwo

Przemoc domowa stanowi dziś jeden z najpoważniejszych problemów socjologicznych. Na gruncie prawa zjawisko przemocy domowej zostało ujęte przede wszystkim poprzez znamiona przestępstwa znęcania się z art. 207 Kodeksu karnego:

  • 1. Kto znęca się fizycznie lub psychicznie nad osobą najbliższą lub nad inną osobą pozostającą w stałym lub przemijającym stosunku zależności od sprawcy albo nad małoletnim lub osobą nieporadną ze względu na jej stan psychiczny lub fizyczny,

podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5.

  • 2. Jeżeli czyn określony w § 1 połączony jest ze stosowaniem szczególnego okrucieństwa, sprawca

podlega karze pozbawienia wolności od roku do lat 10.

  • 3. Jeżeli następstwem czynu określonego w § 1 lub 2 jest targnięcie się pokrzywdzonego na własne życie, sprawca

podlega karze pozbawienia wolności od lat 2 do 12.

Art. 207 Kodeksu karnego

Jak wynika z treści art. 207 k.k., który stanowi przedmiot niniejszej analizy, przestępstwo znęcania się w swojej podstawowej postaci określonej w § 1, oznacza znęcanie się fizyczne lub psychiczne nad osobą najbliższą, małoletnią, a ponadto nad osobą pozostającą w stosunku zależności od sprawcy lub osobą nieporadną ze względu na jej stan fizyczny lub psychiczny. Andrzej Marek w Komentarzu do Kodeksu karnego zwraca uwagę na bardzo szeroki przedmiot ochrony, jaki wynika z przepisu art. 207 § 1 k.k. Obejmuje on bowiem nie tylko członków rodziny sprawcy, lecz także inne osoby, które mogą być ofiarami znęcania, a nie pozostają ze sprawcą w związku rodzinnym, a także nie są osobami najbliższymi. Należy zatem wskazać za wyżej wymienionym autorem, że przepis art. 207 k.k. chroni następujące grupy osób:

  • osoby najbliższe w stosunku do sprawcy – w myśl art. 115 § 11 k.k. takimi osobami są: małżonek, wstępny, zstępny, rodzeństwo, powinowaty w tej samej linii lub stopniu, osoba pozostająca w stosunku przysposobienia oraz jej małżonek, a także osoba pozostająca we wspólnym pożyciu,
  • osoby nieporadne – tj. osoby, które (jak wskazuje Anna Muszyńska) z powodu swoich cech fizycznych, takich jak np. podeszły wiek, kalectwo, obłożna choroba, lub też cech psychicznych np. upośledzenie umysłowe, niedorozwój, nie mogą samodzielnie decydować o swoim losie ani zmieniać swojego położenia,
  • małoletnich – osobę, która nie ukończyła jeszcze 18 lat, nawet jeśli nie jest osobą najbliższą dla sprawcy,
  • osoby pozostające ze sprawcą w stałym lub przemijającym stosunku zależności – jak wskazał Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 9 czerwca 1976 r., VI KZP 13/75 „stosunek zależności od sprawcy (…) zachodzi wówczas, gdy pokrzywdzony nie jest zdolny z własnej woli przeciwstawić się znęcaniu i znosi je z obawy przed pogorszeniem swoich dotychczasowych warunków życiowych (np. utratą pracy, środków utrzymania, mieszkania, rozłąką lub zerwaniem współżycia ze sprawcą)”.

W doktrynie wskazuje się, że znęcanie jest zawsze zachowaniem umyślnym realizowanym w formie zamiaru bezpośredniego. Andrzej Wąsek wyprowadza jednak odmienny pogląd, według którego „twierdzenie, że pojęcie znęcania się jest tak daleko zabarwione pod względem podmiotowym, że wykluczony jest zamiar ewentualny, jest po prostu nadinterpretacją”.

Przeczytaj również: Przemoc domowa: Część 2

Przyjmuje się, że przestępstwo znęcania się określone w art. 207 § 1 i 2 k.k. jest przestępstwem formalnym, co oznacza, iż dla jego bytu nie jest wymagane spowodowanie skutku. Andrzej Marek i Anna Muszyńska wskazują, że omawiane przestępstwo można popełnić zarówno w formie działania, jak i zaniechania. Przez działanie należy rozumieć np. bicie, wyzwiska, grożenie przestępstwem, szykanowanie, plucie. Z kolei znęcanie w formie zaniechania można popełnić dręcząc ofiarę głodem czy też nieopalając zimnego mieszkania. W myśl wyroku Sądu Najwyższego z dnia 19 października 1961 r., V K 486/61, znęcanie się w postaci zaniechania można przypisać jedynie sprawcy, który ma obowiązek podejmowania w stosunku do ofiary określonych czynności.

W judykaturze wskazuje się, że wzajemne wyzwiska czy samo naruszenie nietykalności cielesnej nie wyczerpują znamion przestępstwa z art. 207 k.k. W myśl wyroku Sądu Najwyższego z dnia 11 lutego 2003 r., IV KKN 312/99, pojęcie „znęcania” sprowadza się do przewagi sprawcy nad ofiarą. Zatem zachowanie rozumiane poprzez znęcanie nie tylko w odczuciu pokrzywdzonego, ale również według kryteriów obiektywnych powinno polegać na zadawaniu bólu lub cierpień moralnych (tak Andrzej Marek, Kodeks Karny. Komentarz, Warszawa 2010).

Znęcanie się ze szczególnym okrucieństwem

Typem kwalifikowanym przestępstwa znęcania się, jest określone w art. 207 § 2, znęcanie ze szczególnym okrucieństwem. Szczególne okrucieństwo to zadawanie pokrzywdzonemu szczególnie dużego bólu i cierpień, które nie mieszczą się pod względem intensywności w zakresie § 1 omawianego artykułu. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 17 grudnia 1970 r., IV KR 199/70 stwierdził, że szczególne okrucieństwo w zachowaniu sprawcy należy wiązać nie tyle ze skutkami czynu, ile przede wszystkim z rodzajem i sposobem działania. Z kolei w jednym z nowszych orzeczeń, tj. w wyroku Sądu Apelacyjnego w Krakowie z dnia 11 lipca 2012 r., II AKa 99/12, wskazano, że pojęcie „szczególnego okrucieństwa” ma charakter ocenny. Winno być odnoszone do zachowania wyjątkowo drastycznego i odrażającego przy czym znamieniem kwalifikującym jest nie samo „okrucieństwo”, lecz „okrucieństwo szczególne”, które jest określeniem stopniowalnym tego znamienia.

Targnięcie się ofiary przemocy na własne życie

W dalszej kolejności należy wskazać na drugi z typów kwalifikowanych przestępstwa znęcania się określony w art. 207 § 3 k.k. Jak wskazuje Marek Mozgawa, charakteryzuje się on występowaniem następstwa czynu z § 1 lub 2 w postaci targnięcia się pokrzywdzonego na własne życie. Zatem przestępstwo znęcania w tej postaci ma charakter materialny, gdyż jego byt zależny jest od powstania określonego skutku. Wskazany autor nadmienia, że warunkiem odpowiedzialności sprawcy na podstawie art. 207 § 3 k.k. jest ustalenie związku przyczynowego między znęcaniem się a zamachem samobójczym, a także objęcie kwalifikującego następstwa nieumyślnością. Andrzej Marek wskazuje bowiem, iż podmiotowe warunki przestępstwa z art. 207 § 3 k.k. wypełnia wina nieumyślna w odniesieniu do następstwa umyślnego znęcania się. Zatem sprawca czynu odpowiada z tego przepisu nawet jeśli nie przewidywał, że pokrzywdzony podejmie próbę samobójczą, jeżeli tylko mógł i powinien to przewidzieć. Z kolei ciekawą tezę w powyższym przedmiocie postawił Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 3 czerwca 2004 r., V KK 13/04. Sąd Najwyższy stwierdził bowiem, iż przestępstwo z art. 207 § 3 k.k. jest przestępstwem umyślno – nieumyślnym, co oznacza, że sprawca umyślnego znęcania się określonego w § 1 poniesienie surowszą odpowiedzialność z § 3 tylko wtedy, jeśli skutek swego czynu w postaci co najmniej usiłowania samobójstwo ofiary przewidywał albo mógł przewidzieć.

Daniel Rybarczyk

cropped-logo_-blog

Źródła:

– Andrzej Marek, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2010

– Anna Muszyńska w: Kodeks karny. Cześć szczególna. Komentarz pod red. Jacka Giezka, Warszawa 2014

– Marek Mozgawa, Kodeks karny. Komentarz, Warszawa 2014

– Andrzej Wąsek, Kodeks karny. Część szczególna, Warszawa 2010

Reklamy

3 myśli w temacie “Przemoc domowa: Część 1”

  1. znęcanie się psychiczne….doświadczam…nikt nie jest wstanie pomóc… MOPS, dzielnicowy , kurator są niewydolni–nie żeby nie chcieli– rodzina męża zawiązała pakt, kłamią, taka mała MAFIA–to wystarczy do pogrążenia–nie masz życia, tylko zastanawiasz się z której strony padnie nowy cios….

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s