Prawo cywilne

Czynniki wpływające na wysokość zadośćuczynienia

Injured man
Wysokość zadośćuczynienia (Źródło obrazka)

Przepis art. 445 Kodeksu cywilnego zapewnia majątkową ochronę niematerialnych dóbr osoby bezpośrednio poszkodowanej. Celem zadośćuczynienia pieniężnego jest wyrównanie doznanej szkody niemajątkowej (krzywdy). Należy zatem przyjąć, iż pełni ono przede wszystkim funkcję kompensacyjną, gdyż powinno wynagrodzić ból i cierpienie poszkodowanego oraz ułatwić mu przezwyciężanie ujemnych przeżyć powstałych na skutek szkody. Tymczasem ocena, w jakiej wysokości zasądzić zadośćuczynienie w danym przypadku, niejednokrotnie stwarza ogromne problemy. Nie można bowiem dokonać szacowania szkody niemajątkowej według określonego schematu, czy analogicznie jak przy szkodzie majątkowej, gdyż przy ocenie krzywdy nie można posługiwać się wymiernymi wskaźnikami.

Co należy wziąć pod uwagę?

Z zadaniem polegającym na miarkowaniu zadośćuczynieniu musi zmierzyć się sąd. Niemniej jednak ocena sądu nie oznacza dowolności. Określając wysokość zadośćuczynienia, sąd powinien wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności sprawy mające wpływ na rozmiar krzywdy doznanej przez poszkodowanego, a także te okoliczności, które mogą ujawnić się dopiero w przyszłości. Linia orzecznicza wypracowała „pomocnicze czynniki”, w oparciu o które należy dokonywać oceny wysokości zadośćuczynienia. A zatem sąd w każdym przypadku powinien przeanalizować okoliczności dotyczące nasilenia cierpień, długotrwałości choroby, rozmiaru krzywdy, trwałości następstw oraz konsekwencji uszczerbku na zdrowiu w dziedzinie życia osobistego i społecznego (wyrok SN z 10 czerwca 1998r., sygn. akt II UKN 681/98). Nie bez znaczenia pozostają także rodzaj chronionego dobra, sytuacja majątkowa zobowiązanego, a także stopień jego winy.

Przeczytaj również: Praktyczne aspekty likwidacji szkody na pojeździe

Odnosząc się do wyżej wymienionych wskazówek należy wyjaśnić, iż wysokość zadośćuczynienia powinna być ustalana proporcjonalnie do stopnia uszczerbku na zdrowiu. Oznacza to, że w przypadku niepełnosprawności poszkodowanego, jego ograniczeń fizycznych, a co za tym idzie uzależnieniu od pomocy osób trzecich w czynnościach życia codziennego, powstałych na skutek zdarzenia powodującego szkodę, wysokość zadośćuczynienia powinna być wyższa, im wyższy jest stopień uszczerbku na zdrowiu. Podobnie, jeśli długotrwałość procesu leczenia, powrotu do dawnej sprawności, czy choroby jest znaczna, suma pieniężna za doznaną krzywdę powinna ulec odpowiedniemu zwiększeniu. Z kolei w odniesieniu do winy sprawcy szkody, judykatura stoi na stanowisku, że intensywność winy sprawcy naruszenia dobra osobistego może być czynnikiem zwiększającym zakres doznanej krzywdy, a tym samym zwiększającym wysokość zadośćuczynienia (SA w Krakowie z 9 marca 2001 r., sygn. akt I ACa 124/01).

Wiek poszkodowanego

Przy ustalaniu wysokości świadczenia znaczącą rolę odgrywa również wiek poszkodowanego. Trudno nie zgodzić się ze stanowiskiem Sądu Najwyższego, zgodnie z którym „gdy poszkodowany jest osobą młodą rozmiar krzywdy może być większy niż gdy takie okoliczności nie występują” (wyrok SN z dnia 6 lipca 2012 roku, sygn. akt V CSK 332/2011). Wobec tego, jeśli zadośćuczynienie ma być odpowiednie w stosunku do szkody, powinno uwzględniać wiek poszkodowanego. Nie ulega wątpliwości, że dziecko, które ucierpiało w wypadku i doznało poważnych obrażeń, będzie silniej odczuwało krzywdę. Podobnie, jeśli dotychczas osoba młoda, pełna życia, aktywna, na skutek wypadku stała się zależna od pomocy innych osób, jej poczucie bezradności życiowej, niekorzystne perspektywy na przyszłość, przyczynią się do silniejszego odczuwania doznanej krzywdy.

Stopień nasilenia cierpień

Ponadto, nie należy zapominać, że długotrwałość i znaczny stopień nasilenia cierpień powodują dyskomfort i zakłócają prawidłowe funkcjonowanie poszkodowanego. To natomiast negatywnie wpływa na samopoczucie poszkodowanego oraz jego relacje z otoczeniem, a w konsekwencji zwiększa poczucie krzywdy.

Zadośćuczynienie nie może być symboliczne

Co więcej, skoro celem zadośćuczynienia jest przede wszystkim złagodzenie doznanych i odczuwalnych cierpień, kwota zadośćuczynienia, nie może być zbyt niska i stanowić jedynie świadczenia w kwocie symbolicznej. Zadośćuczynienie powinno mieć charakter całościowy i obejmować wszystkie cierpienia fizyczne i psychiczne, zarówno już doznane, jak i te, które mogą wystąpić w przyszłości. Sąd Najwyższy – Izba Cywilna w wyroku z dnia z dnia 19 stycznia 2012 roku w sprawie o sygn. akt IV CSK 221/11 stwierdził, iż „niezachowanie właściwej relacji pomiędzy doznaną krzywdą i jej rozmiarami, a wysokością sumy zasądzonej tytułem zadośćuczynienia pieniężnego doprowadza do sytuacji, w której wysokość zasądzonej kwoty pieniężnej tytułem zadośćuczynienia nie rekompensuje należycie doznanej krzywdy”. Kwota w zaniżonej wysokości w żaden sposób nie rekompensuje ani nie ułatwia przezwyciężania ujemnych przeżyć związanych z powstałą szkodą. Nadto, Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 lipca 1997 roku w sprawie o sygn. akt II CKN 273/97 wyraził pogląd, iż zdrowie jest dobrem szczególnie cennym, a przyjmowanie niskich kwot zadośćuczynienia w przypadkach uszkodzeń ciała prowadzi do niepożądanej deprecjacji tego dobra.

Podsumowując, wysokość zadośćuczynienia powinna odpowiadać stopniu intensywności cierpień, czasu ich trwania, ujemnych następstw, jakie poszkodowany będzie zmuszony znosić w przyszłości. Choć odpowiednia suma pieniężna przyznana tytułem zadośćuczynienia powinna być utrzymana w rozsądnych granicach i nie powinna powodować wzbogacenia poszkodowanego, to nie może być ona rażąco niska, tym bardziej, że skutki szkody często mają trwały i nieodwracalny charakter.

Ewa Kalinowska

cropped-logo_-blog

Źródła:

  • A. Olejniczak, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część ogólna pod red. A. Kidyby, LEX, 2014
Reklamy

1 myśl w temacie “Czynniki wpływające na wysokość zadośćuczynienia”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s