Prawo rodzinne

Kiedy rodzice mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego wobec ich dziecka?

Father and son shouting
Uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem dziecka (Źródło obrazka)

Obowiązek alimentacyjny rodziców względem dziecka ma w polskim prawie charakter szczególny. Ustawodawca bowiem dokonał swoistego uprzywilejowania tego obowiązku alimentacyjnego w porównaniu do innych obowiązków. Przede wszystkim wyraża się to w konieczności alimentacji dziecka przez rodziców bez względu na to, czy dziecko pozostaje w niedostatku. Ustanie tego obowiązku jest niezależne o stanu majątkowego i sytuacji materialnej rodziców. Według utrwalonej linii orzeczniczej Sądu Najwyższego, rodzice są zobowiązani dzielić się z dziećmi nawet najmniejszymi dochodami (vide wyrok SN z dnia 24 marca 2000 r., I CKN 1538/99).

Dziecko, które nie może się samodzielnie utrzymać

Powyższy obowiązek istnieje wtedy, gdy dziecko nie jest w stanie się samodzielnie utrzymać. Samodzielne utrzymanie należy rozumieć jako zapewnienie socjalnego minimum (mieszkanie, wyżywienie, ubranie, koszty nauki i transportu). Podkreślenia wymaga fakt, iż według Sądu Najwyższego, obowiązek alimentacyjny nie jest związany ze stopniem wykształcenia. Oznacza to, iż obowiązek ten nie ustaje z momentem osiągnięcia przez dziecko określonego stopnia wykształcenia np. podstawowego lub średniego. Jedyną przesłanką jest to, czy dziecko może utrzymać się samodzielnie (vide wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 listopada 1997 r. III CKN 257/97). Ponadto należy pamiętać, że zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 14 stycznia 2000 r. (I CKN 1177/99) rodziców nie zwalnia od obowiązku alimentacyjnego okoliczność, że dziecko jest faktycznie utrzymywane przez kogoś innego.

Nowelizacja Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego

Nowelizacja Kodeksu rodzinnego opiekuńczego z 2008 r. zmieniła art. 133 k.r.i.o. regulujący kwestię alimentacji dziecka przez rodziców i dodała § 3, który pozwala rodzicom na uchylenie się od świadczeń alimentacyjnych względem pełnoletniego dziecka. Przed wskazaną nowelizacją, praktyka, za orzecznictwem Sądu Najwyższego, przyjmowała, że zawinione zaniedbanie dziecka w postaci choćby braku promocji do następnej klasy spowodowane zaniedbywaniem nauki i wagarami mogło stanowić podstawę do uchylenia się rodziców od obowiązku alimentacyjnego. Za ostatni środek obrony przyjmowano także koncepcję nadużycia prawa podmiotowego z art. 5 k.c. Zmiana wprowadzona w 2008 r. jest zatem konsekwencją bogatego orzecznictwa Sądu Najwyższego w tej kwestii. Jak wskazuje Marek Andrzejewski, gdyby nie wprowadzono art. 133 § 3 k.r.i.o., rodzice w zasadzie mogliby korzystać nadal jedynie z art. 5 k.c. jako obrony przed roszczeniami ich dziecka, co stanowiłoby niedostateczną ochronę.

Kiedy można się uchylić od alimentów?

Obecnie ustawodawca wprowadza trzy przesłanki umożliwiająca rodzicom uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego względem dziecka. Po pierwsze, takie uchylenie może dotyczyć jedynie dziecka pełnoletniego. Jak wskazuje Grzegorz Jędrejek, pozwanie dziecka niepełnoletniego prowadzić będzie do oddalenia powództwa z powodu braku legitymacji procesowej biernej. Po drugie, musi wystąpić skutek w postaci nadmiernego uszczerbku dla rodziców z powodu spełnienia obowiązku alimentacyjnego. W końcu trzecią przesłanką jest niedokładanie przez dziecko starań w celu uzyskania możności samodzielnego utrzymania się.

Przeczytaj również: Podwyższenie alimentów

Uszczerbek, o którym mowa w art. 133 § 3 k.r.i.o. powinien mieć charakter majątkowy. Przy ocenie przesłanek wyszczególnionych w tym przepisie konieczne zatem wydaje się porównanie wysokości alimentów oraz wysokości dochodów rodziców i ich sytuacji finansowej. W doktrynie wskazuje się, iż nie można obligować rodziców do alimentacji pełnoletniego dziecka kosztem zdrowia rodziców czy też popadnięcia przez nich w ubóstwo. Trzecia z przesłanek natomiast dotyczy choćby wyżej wspomnianej sytuacji zaniedbywania nauki i nieuzyskania promocji do następnej klasy. To samo dotyczy dziecka, które nie osiąga pozytywnych rezultatów w trakcie studiów. W tym ostatnim przypadku wyszczególnia się jednak sytuację studenta stacjonarnego i niestacjonarnego. W przypadku tego pierwszego, trudno wymagać, aby podjął pracę. W wyroku z dnia 11 marca 1999 r. (III CKN 1175/98) Sąd Najwyższy wskazał, iż „Skoro dziecko bezpośrednio po ukończeniu szkoły średniej, kontynuuje naukę w obranym kierunku w szkole wyższej – co nie jest naganne, ale wprost przeciwnie, zasługuje na aprobatę – nie można wymagać, by jednocześnie pracowało zarobkowo osiągając dochody wystarczające na swoje utrzymanie”. Jeśli jednak mowa o studencie studiów niestacjonarnych, możliwe wydawałoby się uznanie, iż taka osoba ma możliwość podjęcia pracy z uwagi na fakt, iż wielu studentów uczących się niestacjonarnie łączy studia z pracą zawodową.

Przeczytaj również: Kiedy można odwołać darowiznę?

Wątpliwości może budzić relacja pomiędzy przepisami art. 133 § 3 k.r.i.o. a 144(1) k.r.i.o. Druga ze wskazanych regulacji pozwala zobowiązanemu na uchylenie się od obowiązku alimentacyjnego, jeżeli żądanie świadczenia alimentów jest sprzeczne z zasadami współżycia społecznego. Zgodzić się należy z Grzegorzem Jędrejkiem oraz Wandą Stojanowską, iż zakres stosowania art. 144(1) k.r.i.o. jest szerszy aniżeli art. 133 § 3 k.r.i.o. Pierwszy przepis reguluje bowiem sytuację prawną każdego zobowiązanego, podczas gdy drugi dotyczy jedynie relacji na linii rodzice – dzieci. Ponadto art. 144(1) k.r.i.o. może znaleźć zastosowanie do obowiązku alimentacyjnego rodziców względem dzieci, gdy nie dochodzi do spełnienia przesłanek z art. 133 § 3 k.r.i.o. Można bowiem założyć stan faktyczny, w którym choć sytuacja materialna rodziców jest dobra i pozwalająca im na alimentację dziecka bez wystąpienia nadmiernego uszczerbku, to zachowanie dziecka narusza normy etyczne, zasady współżycia społecznego, a także obowiązek wzajemnego szacunku rodziców i dzieci na tyle, że koniecznym wydaje się nieuwzględnienie żądania dziecka o świadczenie alimentów jako wyczerpujące przesłanki z art. 144(1) k.r.i.o.

Daniel Rybarczyk

cropped-logo_-blog

Źródło:

  • J. Wierciński, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LexisNexis, 2014,
  • M. Andrzejewski, Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Komentarz, LEX, 2013.

 

Reklamy

3 myśli w temacie “Kiedy rodzice mogą uchylić się od obowiązku alimentacyjnego wobec ich dziecka?”

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

Connecting to %s