Prawo cywilne

Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka

child-with-money-600x460
Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka (Źródło obrazka)

Kiedy dowiadujemy się o spadku, towarzyszą nam przykre emocje, zmagamy się wówczas z utratą członka rodziny. W tych trudnych okolicznościach, ostatnie o czym myślimy, to dopełnienie wszelkich formalności związanych ze spadkiem pozostawionym przez zmarłego. Jednakże niedopilnowanie tych spraw może pociągać za sobą daleko idące konsekwencje. Ustawodawca wyznaczył bowiem dość krótki – sześciomiesięczny termin do odrzucenia spadku. Jest to konieczne ze względu na pewność obrotu prawnego. Istotne jest, aby jak najszybciej rozstrzygnąć, kto dziedziczy spadek i kto ewentualnie ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe.

Oświadczenie o przyjęciu lub odrzuceniu spadku

Wskazać należy, że w obecnym stanie prawnym milczenie spadkobiercy prowadzi do przyjęcia spadku z dobrodziejstwem inwentarza, a więc do dziedziczenia z ograniczeniem odpowiedzialności za długi spadkowe do wysokości stanu czynnego spadku. Zgodnie z treścią przepisu art. 1015 Kodeksu cywilnego, w terminie sześciu miesięcy od chwili powołania do spadku, (co do zasady spadkobierca ustawowy w ciągu sześciu miesięcy od powzięcia wiadomości o śmierci spadkodawcy, a spadkobierca testamentowy –  od chwili, w której dowiedział się, że jest powołany w testamencie), można złożyć oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku. Upływ wskazanego terminu powoduje utratę uprawnienia do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, ponieważ jest to termin zawity prawa materialnego, z upływem którego wiąże się wygaśnięcie uprawnienia do dokonania określonej czynności.

Kiedy odrzucić spadek?

W przypadku, gdy podejrzewamy, że w skład masy spadkowej nie wchodzą żadne aktywa bądź długi znacznie przewyższają wartość majątku spadkodawcy, chcąc uchronić się przed odpowiedzialnością za długi spadkowe, powinniśmy złożyć oświadczenie o odrzuceniu spadku. Osobę odrzucającą spadek traktuje się tak, jakby nie dożyła jego otwarcia (art. 1020 Kodeksu cywilnego). Natomiast nie może umknąć naszej uwadze, że w tej sytuacji w miejsce osoby, która odrzuciła spadek, wchodzą jej zstępni. Na przykład, w sytuacji, gdy rodzic odrzuca spadek, w jego miejsce powołanym do dziedziczenia jest dziecko. Bierność przedstawiciela ustawowego dziecka może zatem doprowadzić do sytuacji, że dziecko odziedziczy spadek, w skład którego wchodzą jedynie długi. Podsumowując, o ile osoba pełnoletnia w stosunkowo prosty sposób może skuteczne przyjąć lub odrzucić spadek, jeżeli złoży oświadczenie przed notariuszem lub w sądzie przed upływem terminu określonego w przepisie art. 1015 Kodeksu cywilnego, o tyle trudności pojawiają się, gdy do spadku powołany jest małoletni. Należy pamiętać, iż niepełnoletnie dziecko nie może samodzielnie odrzucić spadku. Jak wobec tego uchronić dziecko przed wkroczeniem w dorosłość z długami? W pierwszej kolejności należy wskazać, iż treścią władzy rodzicielskiej, poza pieczą i reprezentacją, jest zarząd majątkiem dziecka. Na podstawie przepisu art. 101 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, rodzice obowiązani są sprawować z należytą starannością zarząd majątkiem dziecka pozostającego pod ich władzą rodzicielską. Natomiast w myśl paragrafu trzeciego w/w przepisu,  rodzice nie mogą bez zezwolenia sądu opiekuńczego dokonywać czynności przekraczających zakres zwykłego zarządu ani wyrażać zgody na dokonywanie takich czynności przez dziecko.

Przeczytaj również: Tryby dokonywania działu spadku

Wniosek o zgodę do sądu opiekuńczego

Zarówno odrzucenie spadku, jak i przyjęcie go wprost stanowi czynność przekraczającą zakres zwykłego zarządu majątkiem małoletniego. Tym samym, aby uchronić dziecko przed odpowiedzialnością za długi spadkowe, rodzice powinni wystąpić do sądu z wnioskiem o wyrażenie zgody na dokonanie czynności przekraczającej zwykły zarząd majątkiem dziecka, tj. na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka. W uzasadnieniu tego wniosku należy wykazać, że według posiadanej wiedzy, w skład masy spadkowej wchodzą długi i odrzucenie spadku jest korzystną decyzją dla małoletniego. Wprawdzie obecnie każdy spadkobierca w przypadku milczenia nabywa z mocy prawa spadek z dobrodziejstwem inwentarza, lecz często to i tak nie uchroni dziecka przed postępowaniem sądowym i egzekucyjnym oraz rodzi konieczność powoływania się na ograniczenie odpowiedzialności. Co istotne, odrzucenie spadku w imieniu małoletniego za zgodą sądu powinno także nastąpić w terminie sześciu miesięcy od dnia powołania do spadku.

Przeczytaj również: Komu przysługuje prawo do zachowku?

Zawieszenie biegu terminu do złożenia oświadczenia

Jednakże złożenie oświadczenia o odrzuceniu spadku w imieniu małoletniego nie zależy wyłącznie od woli jego przedstawiciela ustawowego, który nie ma bezpośredniego wpływu na czas trwania postępowania toczącego się przed sądem. Może zaistnieć sytuacja, że to postępowanie będzie trwało się dłużej niż sześć miesięcy, co doprowadzi do uchybienia terminowi z przepisu art. 1015 kodeksu cywilnego. Jednak obecne stanowisko Sądu Najwyższego wskazuje, że „złożenie wniosku o zezwolenie na odrzucenie spadku w imieniu małoletniego powoduje zawieszenie – na czas postępowania – biegu terminu określonego w art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego” (postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 20 listopada 2013 roku w sprawie o sygn. akt I CSK 329/13). Oznacza to, że w przypadku, w którym przewidziany jest wymóg uzyskania zgody sądu, od której uzależniona jest możliwość skutecznego odrzucenia spadku, wystąpienie do sądu o jej udzielenie przed upływem terminu do złożenia oświadczenia o odrzuceniu spadku, powoduje ten skutek, że termin ten nie biegnie dalej, aż do chwili uprawomocnienia się postanowienia sądu, w którym udzielił on zgody na odrzucenie spadku. Stosownie do treści przepisu art. 583 Kodeksu postępowania cywilnego,  zezwolenia na dokonanie przez rodziców czynności przekraczającej zakres zwykłego zarządu majątkiem dziecka sąd udziela na wniosek jednego z rodziców po wysłuchaniu drugiego. Postanowienie sądu opiekuńczego w tym przedmiocie staje się skuteczne dopiero z chwilą uprawomocnienia się i nie może być zmienione ani uchylone, jeżeli na podstawie zezwolenia powstały skutki prawne względem osób trzecich.

Najpierw zgoda sądu, potem oświadczenie.

Warto jeszcze wskazać, że zgoda sądu powinna być wydana ex ante, czyli przed dokonaniem czynności. Utrwalona linia orzecznicza potwierdza pogląd, zgodnie z którym czynność prawna dotycząca majątku małoletniego dokonana przez przedstawiciela ustawowego bez uprzedniego zezwolenia sądu opiekuńczego jest nieważna i nie może być konwalidowana.

Właściwość sądu i opłata sądowa

Na zakończenie, należy dodać, iż sądem właściwym do rozpoznania sprawy jest sąd rejonowy – wydział rodzinny i nieletnich według miejsca zamieszkania lub miejsca pobytu małoletniego. Złożony wniosek powinien odpowiadać wymogom formalnym z art. 511 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z przepisem art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 roku o kosztach sądowych w sprawach cywilnych podlega on opłacie sądowej w kwocie 40,00 zł. W razie niesatysfakcjonującego rozstrzygnięcia, na postanowienie sądu rejonowego przysługuje apelacja do sądu okręgowego. Natomiast na postanowienie sądu okręgowego II instancji nie przysługuje skarga kasacyjna.

To jednak nie koniec. Dopiero po uzyskaniu wyżej opisanej zgody sądu opiekuńczego, należy dokonać właściwej czynności, tj. odrzucić spadek w imieniu małoletniego – przed notariuszem bądź w toku postępowania sądowego.

Ewa Kalinowska

cropped-logo_-blog

Źródła:

  • A. Kidyba, Kodeks cywilny. Komentarz, t. IV. Spadki, WKP, 2012,
  • E. Skowrońska – Bocian, Kodeks cywilny. Komentarz. Spadki, LexisNexis, 2013.
Reklamy

2 myśli w temacie “Odrzucenie spadku w imieniu małoletniego dziecka”

  1. Właśnie piszę wniosek do sądu o zgodę na odrzucenie spadku w imieniu moich 4 dzieci po zmarłej mojej mamie, która zostawiła po sobie tylko długi, nie miała nic. Bardzo przydał mi się ten artykuł, bowiem pomógł mi uzasadnić, że odrzucenie spadku będzie korzystne dla nich, a ja jako rodzic zobowiązana jestem do staranności w zarządzaniu majątkiem dzieci, wobec czego chcę je uchronić przed wkroczeniem w dorosłość z długami. Te podpowiedzi bardzo mi się przydały. Serdecznie dziękuję.

    Polubienie

Skomentuj

Wprowadź swoje dane lub kliknij jedną z tych ikon, aby się zalogować:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Google+

Komentujesz korzystając z konta Google+. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Wyloguj /  Zmień )

Zdjęcie na Facebooku

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Wyloguj /  Zmień )

w

Connecting to %s